ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଠ୍ୟ ଡାଏରୀ (Lesson Diary)

ଶ୍ରେଣୀ: ଅଷ୍ଟମ (Class 8)

ବିଷୟ:  ଜିଜ୍ଞାସା" - ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ: ବିଦ୍ୟୁତର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଓ ତାପୀୟ ପ୍ରଭାବ

ଅବଧି (Period): ୧୦ ଦିନ (ପ୍ରତି ଦିନର ସମୟ: ୪୦ ମିନିଟ୍)

ପଦ୍ଧତି: ପଞ୍ଚପଦୀ ପଦ୍ଧତି (୧. ଅଧୀତି, ୨. ବୋଧ, ୩. ଅଭ୍ୟାସ, ୪. ପ୍ରୟୋଗ, ୫. ପ୍ରସାର)

ପ୍ରଥମ ଦିନ (Period 1): ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତର ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ (ଓର୍‌ଷ୍ଟେଡ଼ଙ୍କ ପରୀକ୍ଷା)

  • ଅଧୀତି (Adhiti): ଶ୍ରେଣୀ ଆରମ୍ଭରେ ମୁଁ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପଚାରିବି, "ଯଦି ପରିପଥରେ ବିଦ୍ୟୁତ ବତୀ ନାହିଁ, ତେବେ ପରିପଥରେ ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରବାହ ହେଉଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଜାଣିବାର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଅଛି କି?" ଏହାପରେ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ଅନୁସନ୍ଧାନ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିବି।
  • ବୋଧ (Bodh): କାର୍ଯ୍ୟ ୪.୧ (କମ୍ପାସ ଓ ତାର ସାହାଯ୍ୟରେ ପରୀକ୍ଷା) ବୁଝାଇବି। ଯେତେବେଳେ ତାର ଦେଇ ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପାଖରେ ଥିବା ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସର ସୂତା କାହିଁକି ବିକ୍ଷେପିତ ହୁଏ (ଓର୍‌ଷ୍ଟେଡ଼ଙ୍କ ଆବିଷ୍କାର, ୧୮୨୦) ତାହା ସବିଶେଷ ବୁଝାଇବି।
  • ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରବାହର ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ (Magnetic Effect of Electric Current) ର ସଂଜ୍ଞା ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
  • ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ କମ୍ପାସ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ ତାରର ସମ୍ପର୍କକୁ ଉଦାହରଣ ଦେଇ ବୁଝିବେ।
  • ପ୍ରସାର (Prasar): ବିଜ୍ଞାନର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଆବିଷ୍କାର ବିଷୟରେ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିବେ।

ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ (Period 2): ବିଦ୍ୟୁତ-ଚୁମ୍ବକ (Electromagnet) ତିଆରି ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା

  • ଅଧୀତି (Adhiti): ଆମେ ଲୁହା କଣ୍ଟାକୁ କିପରି ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ଚୁମ୍ବକରେ ପରିଣତ କରିପାରିବା? ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି।
  • ବୋଧ (Bodh): କାର୍ଯ୍ୟ ୪.୨ ଏବଂ ୪.୩ (ଲୁହା କଣ୍ଟା ଚାରିପଖରେ ତାର ଗୁଡ଼ାଇ କୁଣ୍ଡଳୀ ଓ ବ୍ୟାଟେରୀ ସଂଯୋଗ) ବୁଝାଇବି। ବିଦ୍ୟୁତ ଚୁମ୍ବକ କିପରି କାମ କରେ ଏବଂ ସ୍ରୋତ ବନ୍ଦ ହେଲେ ଏହାର ଚୁମ୍ବକତ୍ୱ କିପରି ଉଭେଇ ଯାଏ ତାହା ବୁଝାଇବି।
  • ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ବିଦ୍ୟୁତ ଚୁମ୍ବକ ଗଠନର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବେ ଏବଂ ଏହାର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଲେଖିବେ।
  • ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): କୁଣ୍ଡଳୀର ଗେରା ସଂଖ୍ୟା (turns) ବଢ଼ାଇଲେ ବା ଅଧିକ କୋଷ (Battery) ଯୋଡ଼ିଲେ ବିଦ୍ୟୁତ ଚୁମ୍ବକ କିପରି ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ ତାହା ବୁଝିବେ।
  • ପ୍ରସାର (Prasar): ଘରୋଇ ତଥା ବୈଷୟିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଚୁମ୍ବକର ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିବେ।

ତୃତୀୟ ଦିନ (Period 3): ଭାର-ଉତ୍ତୋଳନକାରୀ ବିଦ୍ୟୁତ ଚୁମ୍ବକ ଓ ଏହାର ପ୍ରୟୋଗ

  • ଅଧୀତି (Adhiti): ବଡ଼ ବଡ଼ କବାଡ଼ିଖାନା ବା କାରଖାନାରେ ଭାରୀ ଲୁହା ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ଉଠାଯାଏ? ପଚାରିବି।
  • ବୋଧ (Bodh): କ୍ରେନ୍ ସହିତ ଝୁଲୁଥିବା ଭାର-ଉତ୍ତୋଳନକାରୀ ବିଦ୍ୟୁତ ଚୁମ୍ବକର କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ ବୁଝାଇବି। ସ୍ରୋତ ଚାଲୁ (ON) କଲେ ଲୁହା ଜିନିଷ ଆକର୍ଷିତ ହେବା ଏବଂ ବନ୍ଦ (OFF) କଲେ ତାହା ଖସିପଡ଼ିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବୁଝାଇବି।
  • ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ବିଦ୍ୟୁତ ଚୁମ୍ବକର ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କରେ ୩-୪ଟି ପଏଣ୍ଟ ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
  • ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୁରୁଣା ଲୁହାକୁ ପୁନଃଚକ୍ରଣ (Recycling) କରିବାରେ ଏହାର ଭୂମିକା ଜାଣିବେ।
  • ପ୍ରସାର (Prasar): ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବେ ଯେ କିପରି ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତିକୁ ଚୁମ୍ବକ ଶକ୍ତିରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରାଯାଏ।

ଚତୁର୍ଥ ଦିନ (Period 4): ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତର ତାପୀୟ ପ୍ରଭାବ (ନିକ୍ରୋମ ତାର ପରୀକ୍ଷା)

  • ଅଧୀତି (Adhiti): ବିଭିନ୍ନ ବିଦ୍ୟୁତ ଉପକରଣ ଯେପରିକି ଇସ୍ତ୍ରୀ ବା ହିଟର କିପରି ଗରମ ହୁଏ? ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପଚାରିବି।
  • ବୋଧ (Bodh): କାର୍ଯ୍ୟ ୪.୫ (ନିକ୍ରୋମ ତାର ଦେଇ ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରବାହ ପରୀକ୍ଷା) ବୁଝାଇବି। ପରିବାହୀର ପ୍ରତିରୋଧ (Resistance) ଯୋଗୁଁ ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି କିପରି ତାପ ଶକ୍ତିରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ (ବିଦ୍ୟୁତର ତାପୀୟ ପ୍ରଭାବ - Heating Effect of Electric Current) ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବି।
  • ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ତାରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ତାପ କେଉଁ କେଉଁ ବିଷୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ତାହା ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
  • ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ଘରେ ବ୍ୟବହୃତ ବିଦ୍ୟୁତ ଇସ୍ତ୍ରୀ, ହିଟର, ୱାଟର ହିଟର ଆଦିରେ ବ୍ୟବହୃତ ତାପ ଉତ୍ପନ୍ନକାରୀ ଉପାଦାନ (Heating element) କିପରି କାମ କରେ ତାହା ଜାଣିବେ।
  • ପ୍ରସାର (Prasar): ଘରୋଇ ପରିପଥରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ତାପ ବୃଦ୍ଧି ଓ ସର୍ଟ-ସର୍କିଟ୍ (Short circuit) ରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବାର ଉପାୟ ସମ୍ପର୍କରେ ପରିବାରକୁ ସଚେତନ କରାଇବେ।

ପଞ୍ଚମ ଦିନ (Period 5): ଭୋଲ୍ଟାଇକ୍ ବିଦ୍ୟୁତ କୋଷ (Galvanic Cell)

  • ଅଧୀତି (Adhiti): ବିଦ୍ୟୁତ କୋଷ ବା ବ୍ୟାଟେରୀ ଭିତରେ କ’ଣ ଥାଏ ଯାହା ବିଦ୍ୟୁତ ଉତ୍ପାଦନ କରେ? ପଚାରିବି।
  • ବୋଧ (Bodh): ଭୋଲ୍ଟାଇକ୍ କିମ୍ବା ଗାଲଭାନିକ ବିଦ୍ୟୁତ କୋଷର ଗଠନ (ତମ୍ବା ଓ ଦସ୍ତା ଫଳକ ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍) ଏବଂ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା କିପରି ବିଦ୍ୟୁତ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ତାହା ବୁଝାଇବି। ଲୁଇଗି ଗାଲଭାନି ଓ ଆଲେସାନ୍ଦ୍ରୋ ଭୋଲ୍ଟାଙ୍କ ଅବଦାନ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବି।
  • ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ଗାଲଭାନିକ କୋଷର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
  • ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ବିଦ୍ୟୁତ କୋଷ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲେ କାହିଁକି ତାହାକୁ 'ମୃତ କୋଷ' କୁହାଯାଏ ତାହା ବୁଝିବେ।
  • ପ୍ରସାର (Prasar): ପିଲାମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟୁତ କୋଷର ଇତିହାସ ଓ ଏହାର ବିକାଶ ଧାରା ସମ୍ପର୍କରେ ଅବଗତ କରାଇବି।

ଷଷ୍ଠ ଦିନ (Period 6): ଲେମ୍ବୁ ବ୍ୟାଟେରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତି (ପ୍ରୟୋଗାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟ)

  • ଅଧୀତି (Adhiti): କ’ଣ ଫଳ ବ୍ୟବହାର କରି ମଧ୍ୟ ଆମେ ବିଦ୍ୟୁତ କୋଷ ତିଆରି କରିପାରିବା? ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଜିଜ୍ଞାସା କରିବି।
  • ବୋଧ (Bodh): କାର୍ଯ୍ୟ ୪.୯ (ଲେମ୍ବୁ, ତମ୍ବା ତାର, ଲୁହା କଣ୍ଟା ଏବଂ LED ବ୍ୟବହାର କରି ବ୍ୟାଟେରୀ ତିଆରି) ପରୀକ୍ଷାଟି ବୁଝାଇବି। ଲେମ୍ବୁର ରସ କିପରି ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ ଭାବରେ କାମ କରେ ଏବଂ LED କିପରି ଜଳେ ତାହା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବି।
  • ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ଲେମ୍ବୁ ବ୍ୟାଟେରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ବିଧି ଓ ସଂଯୋଗ ପଦ୍ଧତି ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
  • ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): LED ର ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଓ ବିଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଅଗ୍ରକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସଂଯୋଗ କରିବା ଶିଖିବେ।
  • ପ୍ରସାର (Prasar): ଏହିପରି ସରଳ ଉପାୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାର ପରୀକ୍ଷା ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ କରି ଦେଖାଇବେ।

ସପ୍ତମ ଦିନ (Period 7): ଶୁଷ୍କ ବିଦ୍ୟୁତ କୋଷ (Dry Cell) ଓ ଏହାର ଗଠନ

  • ଅଧୀତି (Adhiti): ଆମ ଘଡ଼ି କିମ୍ବା ଟର୍ଚ୍ଚରେ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିବା ବ୍ୟାଟେରୀକୁ କାହିଁକି 'ଶୁଷ୍କ କୋଷ' କୁହାଯାଏ? ପଚାରିବି।
  • ବୋଧ (Bodh): ଶୁଷ୍କ ବିଦ୍ୟୁତ କୋଷର ଗଠନ (ଜିଙ୍କ ପାତ୍ର, କାର୍ବନ ଦଣ୍ଡ ଏବଂ ବହଳିଆ ମଣ୍ଡ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍) ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବୁଝାଇବି। ଏହା କେବଳ ଥରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ଏବଂ ପରେ ଫିଙ୍ଗିବାକୁ ପଡ଼େ ବୋଲି ବୁଝାଇବି।
  • ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ଶୁଷ୍କ କୋଷର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ଏହାର ଯୁକ୍ତ ଓ ବିଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ର ଚିହ୍ନଟ କରିବେ।
  • ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଶୁଷ୍କ କୋଷର ବ୍ୟବହାର ଓ ସୀମାବଦ୍ଧତା ଜାଣିବେ।
  • ପ୍ରସାର (Prasar): ବ୍ୟବହୃତ ଶୁଷ୍କ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ନ ଫିଙ୍ଗି ସଠିକ୍ ଭାବରେ ପରିଚାଳନା କରିବା କଥା ବୁଝିବେ।

ଅଷ୍ଟମ ଦିନ (Period 8): ପୁନଃଚାର୍ଜିତ ବ୍ୟାଟେରୀ (Rechargeable Batteries) ଓ ଲିଥୟମ୍-ଆୟନ ବ୍ୟାଟେରୀ

  • ଅଧୀତି (Adhiti): ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍ କିମ୍ବା ଲ୍ୟାପଟପ୍ ବ୍ୟାଟେରୀକୁ ଆମେ ବାରମ୍ବାର କିପରି ଚାର୍ଜ କରି ବ୍ୟବହାର କରୁଛୁ? ପଚାରିବି।
  • ବୋଧ (Bodh): ପୁନଃଚାର୍ଜିତ ବ୍ୟାଟେରୀର ଆବଶ୍ୟକତା, ଅପଚୟ ରୋକିବା ଉପାୟ ଏବଂ ଆଜିକାଲି ସାଧାରଣତଃ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଲିଥୟମ୍-ଆୟନ (Li-ion) ବ୍ୟାଟେରୀ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର 'ଜଟିଳ ବ୍ୟାଟେରୀ' (Solid state battery) ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ ଦେବି।
  • ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ପୁନଃଚାର୍ଜିତ ବ୍ୟାଟେରୀର ଲାଭ ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରୟୋଗ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
  • ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ବିଦ୍ୟୁତିକ ଯାନବାହନ (EV) ଓ ଇନଭର୍ଟରରେ ବ୍ୟବହୃତ ବଡ଼ ବ୍ୟାଟେରୀର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝିବେ।
  • ପ୍ରସାର (Prasar): ପରିବେଶ-ଅନୁକୂଳ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ଓ ବ୍ୟାଟେରୀ ପୁନଃଚ୍ୟାକ୍ରିୟାକରଣ (Recycling) ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବେ।

ନବମ ଦିନ (Period 9): ଅଧ୍ୟାୟଗତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଓ ସମାଧାନ

  • ଅଧୀତି (Adhiti): ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷରେ ଥିବା ଜିଜ୍ଞାସା ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ ପାଇଁ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଇବି।
  • ବୋଧ (Bodh): ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ ୩ (ନିକ୍ରୋମ ତାରର ତାପୀୟ ଓ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ), ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ ୪ (ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ) ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ ୭ (କୁଣ୍ଡଳୀ ଓ କମ୍ପାସର ବିକ୍ଷେପଣ) କୁ ବୋର୍ଡ଼ରେ ବୁଝାଇ ସମାଧାନ କରିବି।
  • ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ପିଲାମାନେ ନିଜ ଖାତାରେ ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନର ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଲେଖିବେ।
  • ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଓ ତାପୀୟ ପ୍ରଭାବ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଯୁକ୍ତି ଦେଇ ବୁଝାଇବେ।
  • ପ୍ରସାର (Prasar): ଏହି ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି ଜ୍ଞାନ ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରିବେ।

ଦଶମ ଦିନ (Period 10): ଇ-ଆବର୍ଜନା ପରିଚାଳନା (E-waste), ପ୍ରକଳ୍ପ ଓ ମୂଲ୍ୟାୟନ

  • ଅଧୀତି (Adhiti): ବ୍ୟବହାର ପରେ ଖରାପ ହୋଇଯାଇଥିବା ବ୍ୟାଟେରୀଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ କେଉଁଠାରେ ଫିଙ୍ଗିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ଏହା ପରିବେଶକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରେ? ପଚାରିବି।
  • ବୋଧ (Bodh): ବ୍ୟାଟେରୀରେ ଥିବା କ୍ଷତିକାରକ ଧାତୁ (ଯଥା- ସୀସା, କ୍ୟାଡ଼ମିୟମ୍, ଲିଥୟମ୍) ପରିବେଶ ପାଇଁ କିପରି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ଇ-ଆବର୍ଜନା ପୁନଃବ୍ୟବହାର (e-waste recycling) ର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଇବି।
  • ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ବ୍ୟାଟେରୀ ପୁନଃବ୍ୟବହାରର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖିବେ।
  • ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ପୁରୁଣା ବ୍ୟାଟେରୀକୁ ସାଧାରଣ ଆବର୍ଜନାରେ ନ ଫିଙ୍ଗି ଇ-ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରହ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଦେବାର ଶପଥ ନେବେ।
  • ପ୍ରସାର (Prasar): "ବ୍ୟାଟେରୀର ପୁନଃବ୍ୟବହାର—ଆମ ପୃଥିବୀ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ"—ଏହି ବାର୍ତ୍ତାକୁ ସ୍କୁଲର ଅନ୍ୟ ପିଲାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସାରିତ କରିବେ।