ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଠ୍ୟ ଡାଏରୀ (Lesson Diary)
ଶ୍ରେଣୀ: ଅଷ୍ଟମ (Class 8)
ବିଷୟ: ବିଜ୍ଞାନ
("ଜିଜ୍ଞାସା" - ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ: ଆକାଶ : ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତି ଓ ସମୟ ଗଣନା)
ଅବଧି (Period): ୧୦ ଦିନ (ପ୍ରତି ଦିନର ସମୟ: ୪୦
ମିନିଟ୍)
ପଦ୍ଧତି: ପଞ୍ଚପଦୀ ପଦ୍ଧତି (୧. ଅଧୀତି, ୨. ବୋଧ, ୩. ଅଭ୍ୟାସ, ୪. ପ୍ରୟୋଗ, ୫. ପ୍ରସାର)
ପ୍ରଥମ ଦିନ (Period
1): ଚନ୍ଦ୍ରର ଆକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ (ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ବା Phases of Moon)
- ଅଧୀତି (Adhiti): ଶ୍ରେଣୀ ଆରମ୍ଭରେ ମୁଁ
ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପଚାରିବି,
"ତୁମେମାନେ ଦିନବେଳେ କେବେ ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖିଛ କି? ଆଉ ପ୍ରତିରାତିରେ
ଚନ୍ଦ୍ରର ଆକାର କାହିଁକି ବଦଳୁଥାଏ?" ଏହାପରେ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଅନୁସନ୍ଧାନ
ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିବି।
- ବୋଧ (Bodh): ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ଷୟକାଳୀନ
ଅବଧି (Waning period
- କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ) ଏବଂ ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ ଅବଧି (Waxing period - ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ) ସମ୍ପର୍କରେ ବୁଝାଇବି। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା
ଓ ଅମାବାସ୍ୟାର ଧାରଣା ଦେଇ, ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜସ୍ୱ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥାଏ ଏବଂ
ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରିବା ଯོଗୁଁ ଆମକୁ ଏହାର ଆଲୋକିତ
ଅଂଶ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ—ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବି।
- ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଅମାବାସ୍ୟା ଏବଂ
ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ସଂଜ୍ଞା ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ
ଚନ୍ଦ୍ରର ଅବସ୍ଥିତି ଓ ତାରିଖ ଅନୁସାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବେ।
- ପ୍ରସାର (Prasar): ପିଲାମାନେ ନିଜ ଖାତାରେ
ସାରଣୀ 11.1 ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି କିଛି ଦିନ
ଚନ୍ଦ୍ରର ଆକାର ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବେ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ (Period
2): ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ବୁଝିବା ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା (ବଲ୍ ଓ ଟର୍ଚ୍ଚ ପରୀକ୍ଷା)
- ଅଧୀତି (Adhiti): ଆମେ କ’ଣ ଏକ ଛୋଟ ବଲ୍
ଏବଂ ଟର୍ଚ୍ଚ ବ୍ୟବହାର କରି ଶ୍ରେଣୀରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଖିପାରିବା? ପଚାରିବି।
- ବୋଧ (Bodh): କାର୍ଯ୍ୟ 11.2 (ବଲ୍, କାଠି ଓ ଟର୍ଚ୍ଚ
ସାହାଯ୍ୟରେ ପରୀକ୍ଷା) ବୁଝାଇବି। ଟର୍ଚ୍ଚର ଆଲୋକ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସମ୍ମୁଖରେ ବଲ୍କୁ
(ଚନ୍ଦ୍ର) ଘୂରାଇଲେ ଆମ ମୁଣ୍ଡ (ପୃଥିବୀ) ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହାର ଆଲୋକିତ ଅଂଶ କିପରି ବଦଳେ
(ଗିବସ୍ ପର୍ଯ୍ୟାୟ, କ୍ରେସେଣ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ)
ତାହା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବି। ପୃଥିବୀର ଛାୟା ଯୋଗୁଁ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ବଦଳେ ନାହିଁ, ବରଂ ଆପେକ୍ଷିକ ସ୍ଥିତି
ଯୋଗୁଁ ବଦଳେ—ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବି।
- ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ଗିବସ୍ (Gibbous) ଏବଂ କ୍ରେସେଣ୍ଟ (Crescent) ଚନ୍ଦ୍ରର ଚିତ୍ର ଖାତାରେ
ଅଙ୍କନ କରିବେ।
- ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ଚନ୍ଦ୍ରର କେଉଁ ସ୍ଥିତିରେ
ଅମାବାସ୍ୟା ଓ କେଉଁ ସ୍ଥିତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ହୁଏ, ତାହା ବୁଝିବେ।
- ପ୍ରସାର (Prasar): ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ଓ
ସୂର୍ଯ୍ୟପରାଗ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଧାରଣା ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ତୃତୀୟ ଦିନ (Period
3): ସମୟ ଗଣନା - ଦିନ,
ମାସ ଓ ବର୍ଷ (Day,
Month, and Year)
- ଅଧୀତି (Adhiti): ଯଦି ଆମ ପାଖରେ ଘଣ୍ଟା
କିମ୍ବା କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ନ ଥା’ନ୍ତା, ତେବେ ଆମେ ସମୟକୁ କିପରି ମାପି ପାରିଥାନ୍ତେ? ପଚାରିବି।
- ବୋଧ (Bodh): ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତୀୟମାନ
ଗତି ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ ଯོଗୁଁ 'ହାରାହାରି ସୌର ଦିବସ' (Mean solar day - ୨୪ ଘଣ୍ଟା) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ଏକ ଚକ୍ର (ପ୍ରାୟ ୨୯.୫ ଦିନ) ଦ୍ୱାରା 'ମାସ' ଏବଂ ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଥାଏ ଘୂରିବାକୁ
ନେଉଥିବା ସମୟ (୩୬୫ ଦିନ ଓ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ) ଦ୍ୱାରା 'ସୌର ବର୍ଷ' ଗଠିତ ହୁଏ—ଏହା ବୁଝାଇବି।
- ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ସୌର ଦିବସ, ଚନ୍ଦ୍ର ମାସ ଏବଂ ସୌର
ବର୍ଷର ସଂଜ୍ଞା ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): କାଠି ଏବଂ ଛାଇ
ସାହାଯ୍ୟରେ ଦିନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମୟ (ମଧ୍ୟାହ୍ନ) ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାର ପଦ୍ଧତି (କାର୍ଯ୍ୟ 11.3) ଜାଣିବେ।
- ପ୍ରସାର (Prasar): ପ୍ରାକୃତିକ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ
କିପରି ସମୟ ମାପିବାର ମୂଳଦୁଆ ସାଜିଛି, ତାହା ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ଚତୁର୍ଥ ଦିନ (Period
4): କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ପ୍ରକାରଭେଦ (ଚନ୍ଦ୍ର, ସୌର ଓ ସୌର-ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର)
- ଅଧୀତି (Adhiti): ଆମେ ଦୈନନ୍ଦିନ ବ୍ୟବହାର
କରୁଥିବା କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର କିପରି ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ହେଲା ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରକାରଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ? ପଚାରିବି।
- ବୋଧ (Bodh): ଚନ୍ଦ୍ର-ପଞ୍ଜିକା (Lunar calendar - ୧୨ଟି ଚନ୍ଦ୍ର ମାସରେ ୩୫୪
ଦିନ), ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର (Solar calendar - ଋତୁଚକ୍ର ସହ ସମନ୍ୱୟ
ରକ୍ଷାକାରୀ ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର) ଏବଂ ଅଧିବର୍ଷ (Leap year) ର ଧାରଣା ବୁଝାଇବି। ଋତୁ
ଓ ମାସର ତାଳମେଳ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସୌର-ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ 'ମଳମାସ' ବା ଅଧିକ ମାସ
ଯୋଡ଼ାଯାଏ—ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବି।
- ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଓ
ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ପ୍ରତି ଚାରି ବର୍ଷରେ
ଫେବୃଆରୀ ମାସରେ ଗୋଟିଏ ଦିନ କାହିଁକି ବଢ଼େ (ଅଧିବର୍ଷ), ତାହା ଗାଣିତିକ ଭାବରେ
ବୁଝିବେ।
- ପ୍ରସାର (Prasar): ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରାରେ
ଅମାନ୍ତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାନ୍ତ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିବେ।
ପଞ୍ଚମ ଦିନ (Period
5): ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଐତିହ୍ୟ
- ଅଧୀତି (Adhiti): ଆମ ଦେଶର ଜାତୀୟ
କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର କେଉଁ ନୀତି ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରଥମ ମାସ କେଉଁଟି? ପଚାରିବି।
- ବୋଧ (Bodh): ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ
କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର (ଶକ ବର୍ଷ - Saka Era) 'ସୂର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ' ନୀତି ଅନୁସରଣ କରେ ଏବଂ ଏହା ୨୨ ମାର୍ଚ୍ଚ (ବସନ୍ତ
ବିଷୁବ ପରଦିନ) ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ମେଘନାଦ ସାହାଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଗଠିତ 'କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ସଂସ୍କାର
କମିଟି' (CRC) ର ସୁପାରିଶ କ୍ରମେ ୧୯୫୭
ମସିହାରୁ ଏହା ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି—ଏହା ବୁଝାଇବି।
- ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ
କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ବିଶେଷତା ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ଚୈତ୍ର, ବୈଶାଖ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଆଦି
ମାସଗୁଡ଼ିକର କ୍ରମ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ଦିନ ସଂଖ୍ୟା ଜାଣିବେ।
- ପ୍ରସାର (Prasar): ମେଘନାଦ ସାହାଙ୍କ
ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଗାଣିତିକ ଅବଦାନ (ସାହା ସମୀକରଣ) ସମ୍ପର୍କରେ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ
ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ଷଷ୍ଠ ଦିନ (Period
6): ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଓ ଓଡ଼ିଶାର ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଗୌରବ
- ଅଧୀତି (Adhiti): ଆମ ଓଡ଼ିଶାର ଜଣେ
ବିଶିଷ୍ଟ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ କିଏ ଥିଲେ, ଯିଏ କୌଣସି ଆଧୁନିକ ଯନ୍ତ୍ର ବିନା କେବଳ ବାଉଁଶ
ନଳା ଓ କାଠି ସାହାଯ୍ୟରେ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ଗତି ମାପିଥିଲେ? ପଚାରିବି।
- ବୋଧ (Bodh): ନୟାଗଡ଼ର ମହାମହୋପାଧ୍ୟାୟ
ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ସିଂହମନ୍ତ୍ରୀ (ପଠାଣି ସାମନ୍ତ) ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅମରଗ୍ରନ୍ଥ 'ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ' (ଯେଉଁଥିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ତିଥି ଓ ଗ୍ରହଣର ସଠିକ୍
ଗଣନା ଅଛି) ସମ୍ପର୍କରେ ସବିଶେଷ ଆଲୋଚନା କରିବି। ଏହା ସହିତ କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିରର
ରଥଶୈଳୀ, ୨୪ଟି ଚକ ଏବଂ ଅଷ୍ଟଧାତୁ
ମୂର୍ତ୍ତିର ଚୁମ୍ବକୀୟ କୌଶଳ ସମ୍ପର୍କରେ କହିବି।
- ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଏବଂ 'ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ' ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ
ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖିବେ।
- ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ପାରମ୍ପରିକ ଉପକରଣ (ଯଥା-
ଶଙ୍କୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି, ଧନୁପଞ୍ଜ) ଦ୍ୱାରା ସମୟ ଓ
ସ୍ଥିତି ମାପିବାର ପଦ୍ଧତି ବୁଝିବେ।
- ପ୍ରସାର (Prasar): ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ଗୌରବୋଜ୍ୱଳ
ବୈଜ୍ଞାନିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ନେଇ ଗର୍ବ ଅନୁଭବ କରିବେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିବେ।
ସପ୍ତମ ଦିନ (Period
7): ପର୍ବପର୍ବାଣି ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନର ସମ୍ପର୍କ
- ଅଧୀତି (Adhiti): ଆମ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ
ପର୍ବପର୍ବାଣି (ଯେପରି- ଦୀପାବଳି, ହୋଲି, ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି) କାହିଁକି ବିଭିନ୍ନ ତାରିଖରେ
ପଡ଼େ? ପଚାରିବି।
- ବୋଧ (Bodh): ଚନ୍ଦ୍ର-ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର
ଉପରେ ଆଧାରିତ ପର୍ବଗୁଡ଼ିକ (ଦୀପାବଳି - ଅମାବାସ୍ୟା, ହୋଲି - ପୂର୍ଣ୍ଣିମା) ଏବଂ ସୌର ନାକ୍ଷତ୍ରିକ
କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଉପରେ ଆଧାରିତ ପର୍ବଗୁଡ଼ିକ (ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ପୋଙ୍ଗାଲ, ବିହୁ—ଯାହା ପ୍ରତିବର୍ଷ
ପ୍ରାୟ ସମାନ ତାରିଖରେ ପଡ଼େ) ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବୁଝାଇବି। କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଓ ନାକ୍ଷତ୍ରିକ
ବର୍ଷର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପ୍ରତି ୭୧ ବର୍ଷରେ ଦିନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାର ତଥ୍ୟ
ଦେବି।
- ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଓ ସୌର ଗତି
ଉପରେ ଆଧାରିତ ପର୍ବଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍
କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଇଦ୍ ବା ଦୀପାବଳିର ତାରିଖ ପ୍ରତିବର୍ଷ ବଦଳିବାର କାରଣ ବୁଝିବେ।
- ପ୍ରସାର (Prasar): ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ
ପର୍ବପର୍ବାଣି ସହିତ ମହାକାଶୀୟ ଗତିର ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ଅଷ୍ଟମ ଦିନ (Period
8): କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ (Artificial Satellites) ଓ ISRO ର ଅବଦାନ
- ଅଧୀତି (Adhiti): ରାତିରେ ଆକାଶରେ ଖାଲି
ଆଖିରେ ଖସିଲା ତାରା ପରି ଦ୍ରୁତ ଗତି କରୁଥିବା ସେହି ମାନ୍ମେଡ୍ (Man-made) ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ? ପଚାରିବି।
- ବୋଧ (Bodh): ଚନ୍ଦ୍ର ହେଉଛି ପୃଥିବୀର
ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ, ଏବଂ ମଣିଷ ନିର୍ମିତ
ଉପଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକୁ 'କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ' (Artificial Satellites) କୁହାଯାଏ। ଭାରତୀୟ
ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ସଂଗଠନ (ISRO) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକ୍ଷେପିତ କାର୍ଟୋସାଟ୍, ଆଷ୍ଟ୍ରୋସାଟ୍, ଚନ୍ଦ୍ରାୟନ, ଆଦିତ୍ୟ L1 ଏବଂ ମଙ୍ଗଳାୟନ ମିଶନର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝାଇବି। 'ବିକ୍ରମ ସାରାଭାଇ'ଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ
କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଜନକ ବୋଲି ପରିଚିତ କରାଇବି।
- ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହର
ବ୍ୟବହାର ଓ ISRO ର ମୁଖ୍ୟ ମିଶନଗୁଡ଼ିକର
ନାମ ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ଯୋଗାଯୋଗ, ପାଣିପାଗ ନିରୀକ୍ଷଣ ଓ
ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନାରେ ଉପଗ୍ରହର ଭୂମିକା ଜାଣିବେ।
- ପ୍ରସାର (Prasar): ବାଲେଶ୍ୱରର ଚାନ୍ଦିପୁର (Integrated Test Range - ITR) ଏବଂ ଅବଦୁଲ କାଲାମ
ଦ୍ୱୀପରେ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବେ।
ନବମ ଦିନ (Period
9): ଅଧ୍ୟାୟଗତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଓ ସମାଧାନ
- ଅଧୀତି (Adhiti): ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷରେ ଥିବା
ଜିଜ୍ଞାସା ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ ପାଇଁ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଇବି।
- ବୋଧ (Bodh): ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ ୧
(ସତ୍ୟ/ମିଥ୍ୟା), ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ ୪
(ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଚିହ୍ନଟ), ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ ୭ (ଚନ୍ଦ୍ର ଦୂରେଇ ଗଲେ ମଳମାସ ଉପରେ
ପ୍ରଭାବ) ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ ୧୧ (କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ଉତ୍କ୍ଷେପଣର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ) କୁ ବୋର୍ଡ଼ରେ
ବୁଝାଇ ସମାଧାନ କରିବି।
- ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ପିଲାମାନେ ନିଜ ଖାତାରେ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଲେଖିବେ।
- ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ଚନ୍ଦ୍ରର ଗତି, ଗ୍ରହଣ ଓ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର
ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଯୁକ୍ତି ଦେବେ।
- ପ୍ରସାର (Prasar): ଏହି
ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ଆଲୋଚନା କରି ଜ୍ଞାନ ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରିବେ।
ଦଶମ ଦିନ (Period
10): ପ୍ରକଳ୍ପ, ଜୁଆର (Tides), ମୂଲ୍ୟାୟନ ଓ ସମାପ୍ତି
- ଅଧୀତି (Adhiti): ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଜଳସ୍ତରର
ବୃଦ୍ଧି ଓ ପତନ (ଜୁଆର-ଭଟ୍ଟା) କାହିଁକି ହୁଏ, ତୁମେ କେବେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଛ କି? ପଚାରିବି।
- ବୋଧ (Bodh): 'ଆଉ ପାଦେ ଆଗକୁ' ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜୁଆର (Tides) ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରର ସ୍ଥିତି
ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ ବୁଝାଇବି (ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାୟ ୫୦ ମିନିଟ୍ ବିଳମ୍ବରେ
ଉଦୟ ହେବା ପରି ଜୁଆର ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୫୦ ମିନିଟ୍ ବିଳମ୍ବରେ ଆସେ)। ମହାକାଶ ଆବର୍ଜନା (Space debris) ଏବଂ ଏହାର ବିପଦ
ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନ କରାଇବି।
- ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas): ଅଧ୍ୟାୟର
ମୁଖ୍ୟବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକୁ ମନେରଖି ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ମୌଖିକ ମୂଲ୍ୟାୟନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବେ।
- ପ୍ରୟୋଗ (Prayog): ଆକାଶର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଓ
ସମୟ ଗଣନାର ମୌଳିକ ନୀତିକୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅନୁଭବ କରିବେ।
- ପ୍ରସାର (Prasar): "ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ର ଓ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତି କେବଳ ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହାହିଁ ଆମର ସମୟ
ଗଣନା, କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଏବଂ
ଜୀବନଯାତ୍ରାର ମୂଳ ଆଧାର"—ଏହି ମୂଲ୍ୟବୋଧ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି
କରିବି।