ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଠ୍ୟ ଡାଏରୀ (Lesson Diary)
ଶ୍ରେଣୀ: ସପ୍ତମ (Class 7)
ବିଷୟ: ବିଜ୍ଞାନ
("ଜିଜ୍ଞାସା" - ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ: ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ
ପରିବର୍ତ୍ତନ)
ଅବଧି (Period): ୧୦ ଦିନ (ପ୍ରତି ଦିନର ସମୟ: ୪୦
ମିନିଟ୍)
ପଦ୍ଧତି: ପଞ୍ଚପଦୀ ପଦ୍ଧତି (୧. ଅଧୀତି, ୨. ବୋଧ, ୩. ଅଭ୍ୟାସ, ୪. ପ୍ରୟୋଗ, ୫. ପ୍ରସାର)
ପ୍ରଥମ ଦିନ (Period
1): ପରିବର୍ତ୍ତନର ପରିଚୟ ଓ ଏହାର ପ୍ରକାରଭେଦ
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): ଶ୍ରେଣୀ ଆରମ୍ଭରେ ମୁଁ
ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପଚାରିବି,
"ପିଲାମାନେ, ଅଧା ଘଣ୍ଟା ପୂର୍ବରୁ
ରଖାଯାଇଥିବା ବରଫ ଖଣ୍ଡଟି କାହିଁକି ପାଣି ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଗୋଲାପ କଢ଼ଟି କିପରି ଫୁଲରେ
ପରିଣତ ହୁଏ?" ଏହାପରେ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାହାଣୀ (ଚାରିଜଣ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ଆଲୋଚନା) ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରି ପାଠ ଆରମ୍ଭ
କରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): ଆମ ଚାରିପାଖରେ ନିରନ୍ତର
କିଛି ନା କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟୁଛି (ଯଥା- ବରଫ ତରଳିବା, ଓଦା ଲୁଗା ଶୁଖିବା, କାଠ ଜଳିବା)। ଏହିସବୁ
ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଆମେ ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ, ଘ୍ରାଣ ଓ ସ୍ୱାଦ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରିଥାଉ—ଏହା ବୁଝାଇବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ସାରଣୀ 5.1 (ଆମ ଚାରିପାଖରେ
ପରିଲକ୍ଷିତ କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ) ଖାତାରେ ପୂରଣ କରାଇବି।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରୁ ଆଉ
କିଛି ନୂତନ ପରିବର୍ତ୍ତନର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): ପ୍ରକୃତିରେ ଘଟୁଥିବା
ବିଭିନ୍ନ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ କିପରି ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗରେ ସଜାଇ ପାରିବା, ସେ ବିଷୟରେ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ
ସହ ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ (Period
2): ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Physical Change)
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "ଯଦି ଆମେ କାଗଜକୁ ଖଣ୍ଡ
ଖଣ୍ଡ କରି ଭାଙ୍ଗିବା ବା ବେଲୁନ୍ ଫୁଲାଇ ପୁଣି ପବନ ଛାଡ଼ିଦେବା, ତେବେ କ’ଣ କାଗଜ କିମ୍ବା
ବେଲୁନ୍ ବଦଳିଯାଏ?"
ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): କାର୍ଯ୍ୟ 5.2 (କାଗଜ ଭାଙ୍ଗିବା, ବେଲୁନ୍
ଫୁଲାଇବା/ଫୁଟାଇବା ଏବଂ ଚକ୍ ଗୁଣ୍ଡ କରିବା ପରୀକ୍ଷା) ବୁଝାଇବି। ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ
ପଦାର୍ଥର କେବଳ ଆକାର, ଆକୃତି, ଅବସ୍ଥା ଭଳି ଭୌତିକ
ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ଏବଂ କୌଣସି ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ନାହିଁ, ତାହାକୁ 'ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ' (Physical Change) କୁହାଯାଏ—ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ
କରିବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସଂଜ୍ଞା ଓ ଉଦାହରଣ ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ବରଫ ତରଳିବା, କାଗଜ କାଟିବା ଆଦି
କାର୍ଯ୍ୟ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): ଜଳର ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥା
(କଠିନ, ତରଳ, ବାଷ୍ପ) ପରିବର୍ତ୍ତନ
ମଧ୍ୟ ଏକ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ତାହା ପରିବାରରେ ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ତୃତୀୟ ଦିନ (Period
3): ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Chemical Change) - ଚୁନପାଣି ପରୀକ୍ଷା
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "ଯଦି ଆମେ ସ୍ୱଚ୍ଛ
ଚୁନପାଣି ଭିତରେ ନଳୀ ଦ୍ୱାରା ନିଃଶ୍ୱାସ (ପବନ) ଫୁଙ୍କିବା, ତେବେ ଚୁନପାଣିର ରଙ୍ଗ
କାହିଁକି ବଦଳି ଦୁଧିଆ ହୋଇଯାଏ?" ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): କାର୍ଯ୍ୟ 5.3 (କଳପାଣି ଓ ଚୁନପାଣିରେ
ପବନ ଫୁଙ୍କି ପରୀକ୍ଷା) ବୁଝାଇବି। ନିଃଶ୍ୱାସ ବାୟୁରେ ଥିବା ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଚୁନପାଣି ସହ
ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଏକ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଅଦ୍ରବଣୀୟ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ (କ୍ୟାଲସିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍)
ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଏକ ବା ଏାଧିକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି, ତାହାକୁ 'ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ' (Chemical Change) କୁହାଯାଏ—ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ
କରିବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ଚୁନପାଣି ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ଭିନେଗାର ସହ ଖାଇବା
ସୋଡ଼ା ମିଶାଇଲେ ପିସ୍ପିସ୍ ଶବ୍ଦ ସହ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବାହାରିବାର ପରୀକ୍ଷା (କାର୍ଯ୍ୟ 5.4) ବୁଝିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): ଚୁନପାଣି ଦୁଧିଆ ହେବା
ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ତାହା ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ
ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ଚତୁର୍ଥ ଦିନ (Period
4): ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ - କଳଙ୍କି ଧରିବା ଓ ଦହନ (Combustion)
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "ଲୁହାରେ କଳଙ୍କି ଲାଗିବା
ଏବଂ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଫିତା ଜଳିବା କ’ଣ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ନା ରାସାୟନିକ
ପରିବର୍ତ୍ତନ?" ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): ଲୁହାରେ କଳଙ୍କି ଲାଗିବା
(ଆଇରନ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ସୃଷ୍ଟି ହେବା) ଏବଂ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଫିତା ଜଳିବା (ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍
ଅକ୍ସାଇଡ୍, ତାପ ଓ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ
ହେବା - କାର୍ଯ୍ୟ 4.6)
ଉଭୟ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଟେ। ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ
ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ତାପ କିମ୍ବା ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ତାହାକୁ 'ଦହନ' (Combustion) କୁହାଯାଏ—ଏହା ବୁଝାଇବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ଦହନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ସଂଜ୍ଞା ଏବଂ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଦହନର ସମୀକରଣ ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): କାଠ, କାଗଜ, କିରୋସିନ୍ ଆଦି ଦହନଶୀଳ
ପଦାର୍ଥ ବୋଲି ଚିହ୍ନିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): ଜୁଳୁଜୁଳିଆ ପୋକର
ଜୈବଦୀପ୍ତି (Bioluminescence)
ଏବଂ ନିଆଁ ଲିଭାଇବାରେ କମ୍ବଳର ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିବେ।
ପଞ୍ଚମ ଦିନ (Period
5): ଦହନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ କାରକ ଓ ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳନ ତାପମାତ୍ରା
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "କାଗଜ ଏକ ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ବାୟୁରେ
ରଖିଲେ କାହିଁକି ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ନିଆଁ ଲାଗେ ନାହିଁ?" ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): କାର୍ଯ୍ୟ 5.5 (ମହମବତୀ ଜଳାଇ
କାଚପାତ୍ରରେ ଘୋଡ଼ାଇବା - ଅମ୍ଳଜାନର ଆବଶ୍ୟକତା) ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ 5.7 (ବିବର୍ଦ୍ଧକ କାଚ ଦ୍ୱାରା
ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କରି କାଗଜ ପୋଡ଼ିବା) ବୁଝାଇବି। ଯେଉଁ ସର୍ବନିମ୍ନ
ତାପମାତ୍ରାରେ କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ଜଳିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ, ତାହାକୁ 'ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳନ ତାପମାତ୍ରା' (Ignition temperature) କୁହାଯାଏ। ଦହନ ପାଇଁ ୩ଟି
କାରକ ଆବଶ୍ୟକ—ଇନ୍ଧନ, ଅମ୍ଳଜାନ, ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳନ
ତାପମାତ୍ରା (ଅଗ୍ନି ତ୍ରିଭୁଜ - Fire Triangle)—ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ଅଗ୍ନି ତ୍ରିଭୁଜର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ଏହାର ୩ଟି କାରକ ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ଦିଆସିଲ୍ କାଠି ଜଳିବା
ଏବଂ ବିବର୍ଦ୍ଧକ କାଚରେ କାଗଜ ପୋଡ଼ିବାର ବୈଜ୍ଞାନିକ କାରଣ ବୁଝିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): ନିଆଁ ଲାଗିଲେ କମ୍ବଳ
ଘୋଡ଼ାଇ ଅମ୍ଳଜାନ ଯୋଗାଣ ବନ୍ଦ କରିବା କୌଶଳ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ଷଷ୍ଠ ଦିନ (Period
6): ମହମବତୀ ଜ୍ୱଳନରେ ଉଭୟ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ମହମବତୀ
ଜଳେ, ସେତେବେଳେ କ’ଣ କେବଳ
ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ, ନା ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ହୁଏ?" ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): ମହମବତୀ ଜଳିବା ସମୟରେ
ଘଟୁଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ (କାର୍ଯ୍ୟ 5.9) ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବି। ମହମ ତରଳିବା, ଗୁଣାଭୂତ ହେବା ଏବଂ
ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବା ହେଉଛି 'ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ',
କିନ୍ତୁ ମହମର ବାଷ୍ପ ଜଳି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ହେଉଛି 'ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ'। ତେଣୁ ମହମବତୀ ଜଳିବାରେ
ଉଭୟ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏକସାଙ୍ଗେ ଘଟେ—ଏହା ବୁଝାଇବି। ବିଜ୍ଞାନୀ ମାଇକେଲ୍
ପାରାଡେଙ୍କ ମହମବତୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବକ୍ତୃତାମାଳା କଥା କହିବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ମହମବତୀ ଜଳିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଥିବା ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ତାଲିକା
ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ଗୋଟିଏ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ
କିପରି ଉଭୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ରହିପାରେ, ତାହା ବୁଝିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): ମାଇକେଲ୍ ପାରାଡେଙ୍କ
ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ସପ୍ତମ ଦିନ (Period
7): ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ଓ ଅପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Reversible & Irreversible
Changes)
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "ବରଫ ତରଳି ପାଣି ହେବା
ପରେ ପୁଣି ତାକୁ ବରଫ କରିହେବ, କିନ୍ତୁ ପନିପରିବା କାଟିବା ପରେ କ’ଣ ପୁଣି ପୂର୍ବପରି ଅଖଣ୍ଡ ପନିପରିବା କରିହେବ?" ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): କାର୍ଯ୍ୟ 5.8 (ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ
ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ କି ନୁହେଁ ତାହା ବିଚାର କରି ସାରଣୀ 5.2 ପୂରଣ କରିବା)। ଯେଉଁ
ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଆମେ ପଦାର୍ଥର ମୂଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରି ପାଇଥାଉ, ତାହା 'ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ' (Reversible, ଯଥା- ବରଫ ତରଳିବା) ଏବଂ
ଯାହାକୁ ଫେରାଇ ହୁଏ ନାହିଁ ତାହା 'ଅପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ' (Irreversible, ଯଥା- ଫଳ ପଚିବା, ମୁଢ଼ି ତିଆରି)—ଏହା
ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ଓ ଅପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଉଦାହରଣ ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର
ବିଭିନ୍ନ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଏହି ଦୁଇ ଭାଗରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): କ୍ଷୀରରୁ ଦହି ହେବା, ଖାଦ୍ୟ ରନ୍ଧନ ଆଦି
ଆବଶ୍ୟକୀୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ଅଷ୍ଟମ ଦିନ (Period
8): ମନ୍ଥର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ - ଶିଳାର ଅବକ୍ଷୟ ଓ କ୍ଷୟ (Weathering & Erosion)
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "ପାହାଡ଼ ପାଦଦେଶରେ ଗଦା
ହୋଇଥିବା ବାଲି, ମାଟି ଓ ପଥରଗୁଡ଼ିକ
କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି?"
ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): ଜଳବାୟୁର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ତାପମାତ୍ରା, ଗଛର ଚେର ଏବଂ ରାସାୟନିକ
ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (ଯଥା- ବାସାଲଟ୍ ପଥରରେ ଲୁହା ଅକ୍ସାଇଡ୍ ହୋଇ ନାଲି ରଙ୍ଗର ସ୍ତର ପଡ଼ିବା)
ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ବଡ଼ ଶିଳା ଭାଙ୍ଗି ମୃତ୍ତିକା ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ 'ଶିଳ୍ପ ଅବକ୍ଷୟ' (Weathering) କୁହାଯାଏ। ଏହାଛଡ଼ା ପବନ
ଓ ଜଳସ୍ରୋତ ଦ୍ୱାରା ମାଟି କ୍ଷୟ ହେବା 'କ୍ଷୟ' (Erosion) ବୋଲି ବୁଝାଇବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ଶିଳ୍ପ ଅବକ୍ଷୟ ଓ କ୍ଷୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ମୁଖ୍ୟ ପଏଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକ ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ପ୍ରାକୃତିକ କାରକମାନେ
କିପରି ମାଟି ସୃଷ୍ଟିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାହା ବୁଝିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): ଭୂସ୍ଖଳନ (Landslide) ଏବଂ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ରୋଧ
କରିବାର ଉପାୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ନବମ ଦିନ (Period
9): ଅଧ୍ୟାୟଗତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଓ ସମାଧାନ
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରୁ ଆମେ
ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଦହନ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ
ସମ୍ପର୍କରେ ଯାହାସବୁ ଶିଖିଲେ, ତାହାର ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷରେ ଥିବା
ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ—ଯଥା: ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ ୧ (ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଲକ୍ଷଣ), ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ ୩
(ସତ୍ୟ/ମିଥ୍ୟା ନିରୂପଣ),
ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ ୪ (ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ - କଳଙ୍କି, ଦହନ, ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍), ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ ୭
(ନନ୍ଦିନୀଙ୍କ କମ୍ପୋଷ୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଗଳ୍ପର ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ
ଚିହ୍ନଟ)—ବୋର୍ଡ଼ରେ ବୁଝାଇ ସମାଧାନ କରିବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ପିଲାମାନେ ନିଜ ଖାତାରେ ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନର ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ବିଭିନ୍ନ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ
ଭୌତିକ କିମ୍ବା ରାସାୟନିକ ଭାବରେ ଯୁକ୍ତି ଦେଇ ବର୍ଗୀକରଣ କରିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): ଏହି ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ
ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ଆଲୋଚନା କରି ଜ୍ଞାନ ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରିବେ।
ଦଶମ ଦିନ (Period
10): ପ୍ରକଳ୍ପ (ଈଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ପାଉଁରୁଟି ଫୁଲିବା), ମୂଲ୍ୟାୟନ ଓ ସମାପ୍ତି
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "ପାଉଁରୁଟି ପ୍ରସ୍ତୁତି
ସମୟରେ ଏହାକୁ ଫୁଲାଇବା ଓ ନରମ କରିବା ପାଇଁ ଈଷ୍ଟ (Yeast) ମିଶାଯାଏ; ଈଷ୍ଟ କିପରି କାମ କରେ?" ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): 'ଅନୁସନ୍ଧାନମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପ' ଅନ୍ତର୍ଗତ ଈଷ୍ଟ, ଚିନି ଓ ଜଳ ମିଶାଇ ବୋତଲ
ମୁହଁରେ ବେଲୁନ୍ ଲଗାଇବା ପରୀକ୍ଷା (ଶର୍କରା କିଣନ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ବେଲୁନ୍
ଫୁଲିବା) ବୁଝାଇବି। ଏହା ଏକ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ—ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବି। ଏହାଛଡ଼ା
ବହୁରୂପୀ ଏଣ୍ଡୁଅର ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ (ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ)
ସମ୍ପର୍କରେ କହିବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ଅଧ୍ୟାୟର ମୁଖ୍ୟବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକୁ ମନେରଖି ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ମୌଖିକ ମୂଲ୍ୟାୟନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ
କରିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ରୋଷେଇ ଘର ଓ ପ୍ରକୃତିରେ
ଘଟୁଥିବା ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): "ଆମ ଚାରିପାଖର
ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ବିଜ୍ଞାନର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଘଟେ; ଏହାକୁ ବୁଝିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ବିଜ୍ଞାନ
ଅଧ୍ୟୟନ"—ଏହି ମୂଲ୍ୟବୋଧ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି କରିବି।