ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଠ୍ୟ ଡାଏରୀ (Lesson Diary)
ଶ୍ରେଣୀ: ସପ୍ତମ (Class 7)
ବିଷୟ: ବିଜ୍ଞାନ
("ଜିଜ୍ଞାସା" - ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ: ଆଲୋକ - ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ)
ଅବଧି (Period): ୧୦ ଦିନ (ପ୍ରତି ଦିନର ସମୟ: 40 ମିନିଟ୍)
ପଦ୍ଧତି: ପଞ୍ଚପଦୀ ପଦ୍ଧତି (୧. ଅଧୀତି, ୨. ବୋଧ, ୩. ଅଭ୍ୟାସ, ୪. ପ୍ରୟୋଗ, ୫. ପ୍ରସାର)
ପ୍ରଥମ ଦିନ (Period
1): ଆଲୋକର ଉତ୍ସ (Sources
of Light) ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତୁ
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): ଶ୍ରେଣୀ ଆରମ୍ଭରେ ମୁଁ
ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପଚାରିବି,
"ପିଲାମାନେ, ରାତିରେ ଆକାଶରେ
ତାରାମାନେ ଏବଂ ଜୁଳୁଜୁଳିଆ ପୋକଗୁଡ଼ିକ କିପରି ଆଲୋକ ଦିଅନ୍ତି? ଆମକୁ ଦେଖିବାରେ
କେଉଁଜିନିଷ ସାହାଯ୍ୟ କରେ?" ଏହାପରେ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାହାଣୀ (କିଶୋରର
ଦେବମାଳୀ ପର୍ବତ ଭ୍ରମଣ ଓ ରାତିରେ ଜୁଳୁଜୁଳିଆ ପୋକଙ୍କ ନୃତ୍ୟ) ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରି ପାଠ
ଆରମ୍ଭ କରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): ଯେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ
ନିଜସ୍ୱ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ 'ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତୁ' (Luminous objects - ଯଥା- ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା, ବିଜୁଳି, ଜୁଳୁଜୁଳିଆ ପୋକ) ଏବଂ
ଯାହା ନିଜସ୍ୱ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ 'ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତୁ' (Non-luminous objects - ଯଥା- ଚନ୍ଦ୍ର, ପୃଥିବୀ) କୁହାଯାଏ—ଏହା
ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବି। ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜସ୍ୱ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନ ଦେଖାଯାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକକୁ
ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥାଏ ବୋଲି ବୁଝାଇବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ଆଧୁନିକ LED ଲ୍ୟାମ୍ପଗୁଡ଼ିକ କିପରି
କମ୍ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ଅଧିକ ଆଲୋକ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ଅଟନ୍ତି, ତାହା ବୁଝିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣ (Light pollution) କିପରି ଜୁଳୁଜୁଳିଆ
ପୋକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ କରୁଛି, ସେ ବିଷୟରେ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ (Period
2): ଆଲୋକର ସରଳରେଖୀୟ ଗତି (Rectilinear Propagation of Light)
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "ଗାଡ଼ିମଟରର ହେଡ଼ଲାଇଟ୍ରୁ
ବାହାରୁଥିବା ଆଲୋକ ରଶ୍ମି କିପରି ଗତି କରେ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ?" ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): କାର୍ଯ୍ୟ 11.1 (ତିନୋଟି ଦିଆସିଲି ଖୋଳରେ
ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ଛିଦ୍ର କରି ସିଧା ରେଖାରେ ସଜାଇ ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ପରୀକ୍ଷା) ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ 11.2 (ସିଧା ନଳୀ ଓ ବଙ୍କା ନଳୀ
ଦେଇ ମହମବତୀ ଶିଖା ଦେଖିବା ପରୀକ୍ଷା) ବୁଝାଇବି। ଏହି ପରୀକ୍ଷାଗୁଡ଼ିକରୁ ପ୍ରମାଣ ହୁଏ ଯେ ଆଲୋକ ସର୍ବଦା ଏକ
ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରେ।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ଆଲୋକର ସରଳରେଖୀୟ ଗତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପରୀକ୍ଷାର ମୁଖ୍ୟ ପଏଣ୍ଟ ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକରରେ
କ୍ଷୀର ବୁନ୍ଦା ପକାଇ ଲେଜର ରଶ୍ମି ପକାଇବାର ପରୀକ୍ଷା ବୁଝିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): ଆଲୋକର ଏହି ଗୁଣ ଯୋଗୁଁ
ଆମେ ଛାୟା ଦେଖିବାକୁ ପାଉ, ତାହା ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ତୃତୀୟ ଦିନ (Period
3): ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ଅସ୍ୱଚ୍ଛ
ବସ୍ତୁ (Transparent,
Translucent, and Opaque)
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "କାଚ ଗ୍ଲାସ୍ ଦେଇ ଆମେ
ସବୁକିଛି ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖିପାରୁ, କିନ୍ତୁ କାଠ ବୋର୍ଡ଼ ଦେଖିପାରୁ ନାହିଁ—କାହିଁକି?" ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): କାର୍ଯ୍ୟ 11.3 (ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଯଥା-
କାର୍ଡବୋର୍ଡ଼, କାଚ, ଟ୍ରେସିଂ ପେପର, କପଡ଼ା ନେଇ ଆଲୋକ ଗତି
ପରୀକ୍ଷା - ସାରଣୀ 11.1)। ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ଦେଇ
ଆଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗତି କରେ ତାହା 'ସ୍ୱଚ୍ଛ' (Transparent), ଆଂଶିକ ଗତି କଲେ 'ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ୱଚ୍ଛ' (Translucent) ଏବଂ ଆଦୌ ଗତି ନ କଲେ
ତାହା 'ଅସ୍ୱଚ୍ଛ' (Opaque) ପଦାର୍ଥ ଅଟେ—ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ
କରିବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ
ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ବସ୍ତୁର ସଂଜ୍ଞା ଓ ଉଦାହରଣ ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ଟ୍ରେସିଂ ପେପର (ଟେଲିଆ
କାଗଜ) ଏକ ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦାର୍ଥ, ତାହା ବୁଝିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): ଆମ ଚାରିପାଖର ବିଭିନ୍ନ
ବସ୍ତୁକୁ ଏହି ତିନି ଭାଗରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରିବେ।
ଚତୁର୍ଥ ଦିନ (Period
4): ଛାୟା ଗଠନ (Shadow
Formation) ଓ ଏହାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "ଆଲୋକର ଗତିପଥରେ
ଯେତେବେଳେ ଏକ ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ରଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ପରଦା ଉପରେ କ’ଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ?" ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): ଯେତେବେଳେ ଏକ ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ
ଆଲୋକର ପଥରୋଧ କରେ, ସେତେବେଳେ ଆଲୋକ
ପହଞ୍ଚିପାରୁ ନଥିବା ଅନ୍ଧକାର ଅଞ୍ଚଳକୁ 'ଛାୟା' (Shadow) କୁହାଯାଏ (କାର୍ଯ୍ୟ 11.4 ଓ 11.5 - ସାରଣୀ 11.2)। ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ
୩ଟି ଜିନିଷ ଆବଶ୍ୟକ—ଆଲୋକ ଉତ୍ସ, ଏକ ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ଏବଂ ଏକ ପରଦା। ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ବସ୍ତୁର ରଙ୍ଗ ବଦଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଛାୟାର
ରଙ୍ଗ (ସର୍ବଦା କଳା) ବଦଳେ ନାହିଁ—ଏହା ବୁଝାଇବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ଛାୟା ସୃଷ୍ଟିର ୩ଟି ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସର୍ତ୍ତ ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ବସ୍ତୁର ଦୂରତା
ବଦଳାଇଲେ ଛାୟାର ଆକାର କିପରି ସାନ ବା ବଡ଼ ହୁଏ, ତାହା ଜାଣିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): ଭାରତର ପାରମ୍ପରିକ 'ଛାୟାପୁତ୍ତଳିକା ନାଟ୍ୟ' (Shadow puppetry - ଯଥା- ଓଡ଼ିଶାର 'ରାବଣ ଛାୟା') ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିବେ।
ପଞ୍ଚମ ଦିନ (Period
5): ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ (Reflection of Light) ଓ ସମତଳ ଦର୍ପଣ
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "ଚକଚକିଆ ଥାଳି କିମ୍ବା
ଦର୍ପଣ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପକାଇଲେ ତାହା କାନ୍ଥରେ କିପରି ଝଲକ ଦେଇଥାଏ?" ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): କାର୍ଯ୍ୟ 11.7 (ଚକଚକିଆ ପ୍ଲେଟ୍ ବା ସମତଳ
ଦର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣର ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ) ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ 11.8 (ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପାନିଆ
ସାହାଯ୍ୟରେ ପ୍ରତିଫଳନ ପରୀକ୍ଷା)। ଆଲୋକ ରଶ୍ମି କୌଣସି ଚକଚକିଆ ପୃଷ୍ଠ ବା ଦର୍ପଣରେ ପଡ଼ି
ଫେରିଯିବା ବା ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ 'ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ' (Reflection of light) କୁହାଯାଏ—ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ
କରିବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନର ସଂଜ୍ଞା ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରି କାନ୍ଥରେ
ଆଲୋକ ରଶ୍ମିକୁ ପୁନର୍ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ (Redirect) କରିବାର ପ୍ରୟୋଗ କରିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): କେରଳର ପାରମ୍ପରିକ ଧାତୁ
ଦର୍ପଣ 'ଅରନମ୍ଳା କନ୍ନଡ଼ି' (Aranmula കണ്ണടി) ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିବେ।
ଷଷ୍ଠ ଦିନ (Period
6): ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ (Image in Plane Mirror) ଓ ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "ସମତଳ ଦର୍ପଣ ସାମ୍ନାରେ
ଠିଆ ହେଲେ ଆମେ ଯାହା ଦେଖୁ, ତାହା କ’ଣ ଏବଂ ଆମର ବାମ ହାତ ଦର୍ପଣରେ କାହିଁକି ଡାହାଣ ହାତ ପରି ଦେଖାଯାଏ?" ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): କାର୍ଯ୍ୟ 11.9, 11.10, 11.11 (ଦର୍ପଣ ସାମ୍ନାରେ କଲମ ଓ
ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଅଧ୍ୟୟନ)। ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ପ୍ରତିବିମ୍ବର
ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ—ବସ୍ତୁର ଆକାର ସହ ସମାନ, ସିଧା, ଅଭାସୀ (Virtual - ପରଦାରେ ଧରି ହୁଏ ନାହିଁ), ଦର୍ପଣଠାରୁ ବସ୍ତୁ ଦୂରତା
ଓ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦୂରତା ସମାନ, ଏବଂ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱ ଡାହାଣ ଏବଂ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ବାମ ହେବାକୁ 'ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ' (Lateral inversion) କୁହାଯାଏ—ଏହା ବୁଝାଇବି
(ଉଦାହରଣ: AMBULANCE)।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ସମତଳ ଦର୍ପଣର ପ୍ରତିବିମ୍ବର ୪ଟି ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ଗାଡ଼ିରେ
ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ଓଲଟା ଲେଖାଯାଇଥାଏ, ତାହା ବୁଝିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): ଦର୍ପଣରେ ପାର୍ଶ୍ୱ
ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରୟୋଗ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ସପ୍ତମ ଦିନ (Period
7): ପିନ୍ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା (Pinhole Camera)
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "କୌଣସି ବଡ଼ କୋଠା କିମ୍ବା
ଗଛର ଓଲଟା ପ୍ରତିଛବି କୌଣସି ଛୋଟ ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରଦା ଉପରେ ପଡ଼ିପାରିବ କି?" ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): ପିନ୍ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା ଏକ
ସରଳ ଉପକରଣ ଯେଉଁଥିରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରନ୍ଧ୍ର (Pinhole) ଦେଇ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଗତି କରି ପରଦା (ଟ୍ରେସିଂ
ପେପର) ଉପରେ ବସ୍ତୁର ଏକ ଓଲଟା ପ୍ରତିଛବି (Inverted image) ସୃଷ୍ଟି କରେ—ଏହା
ବୁଝାଇବି (କାର୍ଯ୍ୟ 11.8
ଓ 11.9)।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ପିନ୍ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରାର କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ ଓ ଏହାର ପ୍ରତିଛବିର ପ୍ରକୃତି (ଓଲଟା)
ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ଆଲୋକର ସରଳରେଖୀୟ ଗତି
ଯୋଗୁଁ କିପରି ଓଲଟା ପ୍ରତିଛବି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାହା ଜାଣିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): ସମତଳ ଦର୍ପଣର
ପ୍ରତିବିମ୍ବ (ପାର୍ଶ୍ୱ ଓଲଟା) ଏବଂ ପିନ୍ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ (ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ
ଓଲଟା) ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ଅଷ୍ଟମ ଦିନ (Period
8): ପେରିସ୍କୋପ୍ (Periscope)
ଓ କେଲିଡୋସ୍କୋପ୍ (Kaleidoscope)
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "ଯଦି ଆମେ କାଚ କାନ୍ଥ ବା
ବାଧକର ପଛରେ ଥାଇ ଆଗର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁବା, ତେବେ କେଉଁ ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା?" ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): ଦୁଇଟି ସମତଳ ଦର୍ପଣକୁ Z-ଆକୃତିର ବାକ୍ସରେ 45° କୋଣରେ ରଖି 'ପେରିସ୍କୋପ୍' (Periscope) ତିଆରି କରାଯାଏ (ଯାହାକୁ
ବୁଡ଼ାଜାହାଜ ଓ ସୈନ୍ୟମାନେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି)। ଏହାଛଡ଼ା ତିନୋଟି ସମତଳ ଦର୍ପଣ ଓ ରଙ୍ଗୀନ
ମାଣିକ/ଟୁଟିକା ଖଣ୍ଡ ନେଇ 'କେଲିଡୋସ୍କୋପ୍'
(Kaleidoscope) ତିଆରି ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ଏହାର ବାରମ୍ବାର ପ୍ରତିଫଳନ ଯୋଗୁଁ ସୁନ୍ଦର
ନକ୍ଷା ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଗୁଣ ବୁଝାଇବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ପେରିସ୍କୋପ୍ ଓ କେଲିଡୋସ୍କୋପ୍ର ବ୍ୟବହାର ଖାତାରେ ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ପ୍ରତିଫଳନ ନୀତିକୁ
ବ୍ୟବହାର କରି ପେରିସ୍କୋପ୍ କିପରି କାମ କରେ, ତାହା ବୁଝିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): କଳାକାର ଓ ନକସାକାରମାନେ
ନୂଆ ଡିଜାଇନ୍ ପାଇଁ କେଲିଡୋସ୍କୋପ୍ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ତାହା ଆଲୋଚନା କରିବେ।
ନବମ ଦିନ (Period
9): ଅଧ୍ୟାୟଗତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଓ ସମାଧାନ (ପାର୍ଟ-୧)
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରୁ ଆମେ
ଆଲୋକର ଉତ୍ସ, ସରଳରେଖୀୟ ଗତି, ଛାୟା, ପ୍ରତିଫଳନ ଓ ପ୍ରତିବିମ୍ବ
ସମ୍ପର୍କରେ ଯାହାସବୁ ଶିଖିଲେ, ତାହାର ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷରେ ଥିବା
ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ—ଯଥା: ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ 1 (ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତୁ ଚିହ୍ନଟ), ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ 2 (ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ - ପିନ୍ହୋଲ୍
କ୍ୟାମେରା, ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ, ଛାୟା), ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ 5 (ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ବଲ୍ ଦୂରତା
ଅନୁସାରେ ଛାୟା), ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ 8 (ଦର୍ପଣ ସାମ୍ନାରେ ନାମ
ଲେଖି ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବା)—ବୋର୍ଡ଼ରେ ବୁଝାଇ ସମାଧାନ କରିବି।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ପିଲାମାନେ ନିଜ ଖାତାରେ ସମସ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନର ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର
ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ପ୍ରତିଫଳନ ଓ ଛାୟା
ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ କରିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): ଏହି ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ
ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ଆଲୋଚନା କରି ଜ୍ଞାନ ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରିବେ।
ଦଶମ ଦିନ (Period
10): ଅଧ୍ୟାୟଗତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (ପାର୍ଟ-୨), ମୂଲ୍ୟାୟନ ଓ ସମାପ୍ତି
- ୧. ଅଧୀତି (Adhiti - ଉପକ୍ରମ ବା ପରିଚୟ): "ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଆସୁଥିବା
ଆଲୋକ ପୃଥିବୀରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ କେତେ ସମୟ ନିଏ ଏବଂ ଉଚ୍ଚରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଚଢ଼େଇର ଛାଇ କାହିଁକି
ମାଟିରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ?"
ପଚାରିବି।
- ୨. ବୋଧ (Bodh - ଧାରଣାଗତ ବୁଝାମଣା): ଅଭ୍ୟାସର ବାକି ରହିଥିବା
ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ—ଯଥା: ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ 9 (ଛାୟାର ଲମ୍ବ ମାପ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ସ୍ଥିତି), ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ 11 (ପେରିସ୍କୋପ୍ ତିଆରି ପାଇଁ
ନଳୀରେ ଦର୍ପଣ ସଂଯୋଗ),
ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ 12
(ଉଚ୍ଚରେ ଥିବା ଚଢ଼େଇର ପ୍ରତିଛବି ଓ ଛାଇ)—ବୋର୍ଡ଼ରେ ବୁଝାଇ ସମାଧାନ କରିବି। (ତଥ୍ୟ:
ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପୃଥିବୀରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ୮ ମିନିଟ୍ ୨୦ ସେକେଣ୍ଡ ନିଏ)।
- ୩. ଅଭ୍ୟାସ (Abhyas - ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା
ପୁନରାବୃତ୍ତି): ପିଲାମାନେ ନିଜ ଖାତାରେ ବାକି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଲେଖିବେ।
- ୪. ପ୍ରୟୋଗ (Prayog - ପ୍ରୟୋଗ): ଆଲୋକ ବିଜ୍ଞାନର ସମସ୍ତ
ନୀତିକୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବେ।
- ୫. ପ୍ରସାର (Prasar - ପ୍ରସାର ବା ବାଣ୍ଟିବା): "ଆଲୋକ ନଥିଲେ ଏ ସଂସାର
ଅନ୍ଧକାରମୟ; ଆଲୋକର ସରଳରେଖୀୟ ଗତି, ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ ହିଁ
ଆମକୁ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଦୁନିଆକୁ ଦେଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ"—ଏହି ମୂଲ୍ୟବୋଧ ବାର୍ତ୍ତା
ଦେଇ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି କରିବି।