ଶିକ୍ଷକ ଡାଏରୀ (Teacher's Lesson Diary)

ବିଷୟ: ଗଣିତ ପ୍ରକାଶ (Class 6)
ଅଧ୍ୟାୟ: ୯ - ପ୍ରତିସମତା (Symmetry)
ମୋଟ ସମୟ: 20 ପିରିୟଡ୍ (ପ୍ରତି ପିରିୟଡ୍ 40 ମିନିଟ୍)

ପିରିୟଡ୍ - 1: ପ୍ରତିସମତାର ପରିଚୟ (Introduction to Symmetry)

  • ଅଧୀତି (5 ମିନିଟ୍): ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପୃଷ୍ଠା 1 ର ଫୁଲ, ପିନ୍ୱ୍ହିଲ୍ (Pinwheel) ଓ ରେଙ୍ଗାଲି ଚିତ୍ର ଦେଖାଇବି। "ଏହି ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି କ'ଣ ଲାଗୁଛି? ଏଗୁଡ଼ିକରେ କିଛି ବିଶେଷତା ଅଛି କି?" ବୋଲି ପଚାରିବି।
  • ବୋଧ (15 ମିନିଟ୍): "ପ୍ରତିସମତା" (Symmetry) ଧାରଣା ବୁଝାଇବି। ଗୋଟିଏ ଆକୃତିକୁ ଅଧା କଲେ ଯଦି ଦୁଇ ଭାଗ ସମାନ ଦିଶେ, ତାହାକୁ ପ୍ରତିସମ (Symmetric) କୁହାଯାଏ। (ପୃଷ୍ଠା 2) - ତାଜମହଲ, ମହୀର (Mirror) ଉଦାହରଣ ଦେବି।
  • ଅଭ୍ୟାସ (10 ମିନିଟ୍): ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଖାତାରେ ଏକ ତ୍ରିଭୁଜ, ବୃତ୍ତ, ପତଙ୍ଗ ଆଦି ଅଙ୍କନ କରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧା କଲେ ସମାନ ହେବ କି ନାହିଁ, ଦେଖିବାକୁ କହିବି।
  • ପ୍ରୟୋଗ (5 ମିନିଟ୍): "ତୁମ ମୁହଁ, ତୁମର ହାତ - ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିସମ କି?" - ଦର୍ପଣ ସାମ୍ନାରେ ଚେହେରା ଦେଖି, ବାମ ଓ ଡାହାଣ ପାଖ ସମାନ କି ନାହିଁ, ଯାଞ୍ଚ କରିବାକୁ କହିବି।
  • ପ୍ରସାର (5 ମିନିଟ୍): ଘରେ ଥିବା 5 ଟି ପ୍ରତିସମ ବସ୍ତୁ (ଯଥା: ପ୍ଲେଟ୍, ଦର୍ପଣ, ପତଙ୍ଗ) ଓ 5 ଟି ଅପ୍ରତିସମ ବସ୍ତୁର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଆସିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 2: ପ୍ରତିସମ ରେଖା (Line of Symmetry)

  • ଅଧୀତି: ଗତ ଦିନର ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମନେପକାଇ, "ଯେଉଁ ରେଖା ଉପରେ ଭାଙ୍ଗିଲେ ଆକୃତି ସମାନ ଦୁଇ ଭାଗ ହୁଏ, ତାହାକୁ କ'ଣ କୁହାଯାଏ?"
  • ବୋଧ: "ପ୍ରତିସମ ରେଖା" (Line of Symmetry) - ଯେଉଁ ରେଖା ଉପରେ ଆକୃତିକୁ ଭାଙ୍ଗିଲେ ଦୁଇ ଭାଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମିଶିଯାଏ। (ପୃଷ୍ଠା 3) - ତ୍ରିଭୁଜ ଉଦାହରଣ ଦେଇ ବୁଝାଇବି।
  • ଅଭ୍ୟାସ: ପୃଷ୍ଠା 3 ର ପ୍ରଶ୍ନ 2 - ଦିଆଯାଇଥିବା ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଚିହ୍ନଟ କରିବାକୁ କହିବି।
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ଏକ ଆୟତଚିତ୍ରର କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଥାଏ?" - (2 ଟି - ମଝିରେ ଭୂଲମ୍ବ ଓ ଆଡ଼ୁଆ) - ଛାତ୍ରମାନେ କାଗଜ ଭାଙ୍ଗି ଯାଞ୍ଚ କରିବେ।
  • ପ୍ରସାର: 3 cm × 5 cm ଆୟତଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି, ତା'ର ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଙ୍କନ କରି ଆସିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 3: ବର୍ଗଚିତ୍ରର ପ୍ରତିସମ ରେଖା

  • ଅଧୀତି: "ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ରର କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଥାଏ? ତୁମେ କାଗଜ ଭାଙ୍ଗି ଦେଖିପାରିବ କି?"
  • ବୋଧ: ପୃଷ୍ଠା 5 - ବର୍ଗଚିତ୍ରକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗି (ଭୂଲମ୍ବ, ଆଡ଼ୁଆ, କଣ୍ଠ) 4 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଛି ବୋଲି ବୁଝାଇବି।
  • ଅଭ୍ୟାସ: 6 cm ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି, ତା'ର 4 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବାକୁ କହିବି।
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ଏକ ରୋମ୍ବସ୍ (Rhombus) ର କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଥାଏ?" - (2 ଟି - କଣ୍ଠଦ୍ୱୟ)
  • ପ୍ରସାର: 5 cm ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି, 4 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଦେଖାଇ ଆସିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 4: ଆୟତଚିତ୍ର ଓ ତ୍ରିଭୁଜର ପ୍ରତିସମ ରେଖା

  • ଅଧୀତି: "ଆୟତଚିତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତ୍ରିଭୁଜର କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଥାଏ?"
  • ବୋଧ:
    • ଆୟତଚିତ୍ର: 2 ଟି (ଭୂଲମ୍ବ ଓ ଆଡ଼ୁଆ)।
    • ସମଦ୍ୱିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ (Isosceles): 1 ଟି।
    • ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ (Equilateral): 3 ଟି।
    • ବିଷମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ (Scalene): 0 ଟି। (ପୃଷ୍ଠା 10, 11)
  • ଅଭ୍ୟାସ: ପୃଷ୍ଠା 11 ର ପ୍ରଶ୍ନ 7 - ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବାକୁ କହିବି।
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ଏକ ବୃତ୍ତର କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଥାଏ?" - (ଅସଂଖ୍ୟ, Infinite) - କାରଣ ଯେକୌଣସି ବ୍ୟାସ ପ୍ରତିସମ ରେଖା।
  • ପ୍ରସାର: 5 cm, 6 cm, 7 cm ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ 3 ଟି ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କରି, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିସମ ରେଖା ସଂଖ୍ୟା ଲେଖି ଆସିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 5: କାଗଜ ଭାଙ୍ଗି ପ୍ରତିସମ ଆକୃତି (Paper Folding)

  • ଅଧୀତି: "କାଗଜ ଭାଙ୍ଗି ଓ କାଟି ପ୍ରତିସମ ଆକୃତି କିପରି ତିଆରି କରାଯାଏ?" - (ପୃଷ୍ଠା 7)
  • ବୋଧ: ପୃଷ୍ଠା 7 ର ଚିତ୍ର ଦେଖାଇ, କାଗଜକୁ ଭାଙ୍ଗି, କାଟି, ପୁଣି ଖୋଲିଲେ ପ୍ରତିସମ ଆକୃତି ଆସେ। ଭାଙ୍ଗ ରେଖାଟି ହିଁ ପ୍ରତିସମ ରେଖା।
  • ଅଭ୍ୟାସ: ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ କାଗଜ ନେଇ, ତାକୁ ଭାଙ୍ଗି (ଏକ ବା ଏକାଧିକ ଥର), ତା'ପରେ କାଟି ଏକ ପ୍ରତିସମ ଡିଜାଇନ୍ ତିଆରି କରିବାକୁ କହିବି। (ପୃଷ୍ଠା 7)
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ତୁମେ ଯେଉଁ ଡିଜାଇନ୍ ତିଆରି କଲ, ତା'ର ପ୍ରତିସମ ରେଖା କେଉଁଠି?" - ନିଜ ଡିଜାଇନ୍ ରେ ଚିହ୍ନଟ କରିବେ।
  • ପ୍ରସାର: ଘରେ କାଗଜ ଭାଙ୍ଗି, 3 ଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରତିସମ ଡିଜାଇନ୍ ତିଆରି କରି ଆଣିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 6: ପଞ୍ଚ ଯନ୍ତ୍ର (Punch) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିସମତା

  • ଅଧୀତି: "ପଞ୍ଚ ଯନ୍ତ୍ର (Punch) ବ୍ୟବହାର କରି କାଗଜରେ ଛିଦ୍ର କଲେ, ପ୍ରତିସମତା କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ?" - (ପୃଷ୍ଠା 8)
  • ବୋଧ: ପୃଷ୍ଠା 8 ର ପ୍ରଶ୍ନ 1 - କାଗଜକୁ ଭାଙ୍ଗି, ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଛିଦ୍ର କଲେ, ଖୋଲିବା ପରେ ଦୁଇଟି ସମସ୍ତ ଛିଦ୍ର ଦିଶେ, ଯାହା ପ୍ରତିସମତା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
  • ଅଭ୍ୟାସ: ପୃଷ୍ଠା 8 ର ପ୍ରଶ୍ନ 2 - ଛିଦ୍ର ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ କରିବାକୁ କହିବି।
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ଯଦି କାଗଜକୁ 2 ଥର ଭାଙ୍ଗି (ଭୂଲମ୍ବ ଓ ଆଡ଼ୁଆ) ଛିଦ୍ର କଲା, ଖୋଲିବା ପରେ କେତୋଟି ଛିଦ୍ର ଦିଶିବ?" - (4 ଟି)
  • ପ୍ରସାର: ଘରେ 2 ଥର ଭାଙ୍ଗି, ଛିଦ୍ର କରି, ଖୋଲିଲେ ଯେଉଁ ପ୍ରତିସମ ଡିଜାଇନ୍ ଆସେ, ତାହା ଅଙ୍କନ କରି ଆସିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 7: ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଙ୍କନ (ଅଭ୍ୟାସ)

  • ଅଧୀତି: "ଆଜି ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବା - କେତୋଟି, କେଉଁଠି?"
  • ବୋଧ: ପୃଷ୍ଠା 10, 11, 12 - ବିଭିନ୍ନ ଚିତ୍ର (ତାରକା, ଷଡ଼ଭୁଜ, ଚିହ୍ନ) ର ପ୍ରତିସମ ରେଖା ବୁଝାଇବି।
  • ଅଭ୍ୟାସ: ପୃଷ୍ଠା 12 ର ପ୍ରଶ୍ନ 8, 9 - ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବାକୁ କହିବି।
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ଏକ ସମଷଡ଼ଭୁଜ (Regular Hexagon) ର କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା?" - (6 ଟି)
  • ପ୍ରସାର: 6 cm ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ସମଷଡ଼ଭୁଜ ଅଙ୍କନ କରି, ତା'ର 6 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଙ୍କନ କରି ଆସିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 8: ପ୍ରତିସମ ଚିତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା (Completing Symmetric Figures)

  • ଅଧୀତି: "ଯଦି ଏକ ଚିତ୍ରର ଅଧା ଦିଆଯାଇଛି ଓ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଦିଆଯାଇଛି, ତେବେ ପୂରା ଚିତ୍ର କିପରି କରିବା?"
  • ବୋଧ: (ପୃଷ୍ଠା 12, 13) - ପ୍ରତିସମ ରେଖାର ଅପର ପାଖରେ ଠିକ୍ ସେହିପରି ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବାକୁ ହେବ। (ଉଦାହରଣ: (a) ସମାଧାନ)
  • ଅଭ୍ୟାସ: ପୃଷ୍ଠା 13 ର ପ୍ରଶ୍ନ 12 - ଦୁଇଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଦିଆଯାଇଥିବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ କହିବି।
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ଗୋଟିଏ ବୃତ୍ତର ଅଧା ଦେଇ, ପୂରା ବୃତ୍ତ କିପରି ଅଙ୍କନ କରିବ?" - (ଅଧା ବୃତ୍ତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅଙ୍କନ କରି)
  • ପ୍ରସାର: 5 cm ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗଚିତ୍ରର ଅଧା ଅଙ୍କନ କରି, ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଦେଇ, ପୂରା ବର୍ଗଚିତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଆସିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 9: ଘୂର୍ଷଣ ପ୍ରତିସମତା (Rotational Symmetry) - ପରିଚୟ

  • ଅଧୀତି: "ପିନ୍ୱ୍ହିଲ୍ (Pinwheel) କୁ ଘୂରାଇଲେ ସେ ସମାନ ଦିଶେ। ଏହାକୁ 'ଘୂର୍ଷଣ ପ୍ରତିସମତା' କୁହାଯାଏ।" - (ପୃଷ୍ଠା 14)
  • ବୋଧ: ଘୂର୍ଷଣର କେନ୍ଦ୍ର (Centre of Rotation) - ଚିତ୍ରକୁ ଯେଉଁ ବିନ୍ଦୁ ଚାରିପଟେ ଘୂରାଇଲେ ସେ ନିଜ ଆକାରକୁ ପାଏ। 90°, 180°, 270°, 360° ଘୂର୍ଷଣ। (ପୃଷ୍ଠା 14)
  • ଅଭ୍ୟାସ: ପୃଷ୍ଠା 14 ର ପ୍ରଶ୍ନ - "90° ରୁ କମ୍ କୋଣରେ ଘୂରାଇଲେ ପିନ୍ୱ୍ହିଲ୍ ସମାନ ଦିଶିବ କି?" - (ନା)
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ରକୁ 90° ଘୂରାଇଲେ କ'ଣ ହୁଏ?" - (ସମାନ ଦିଶେ, କାରଣ 90° ଏହାର ପ୍ରତିସମ କୋଣ)
  • ପ୍ରସାର: 360° ସର୍ବଦା ପ୍ରତିସମ କୋଣ ହୁଏ - ଏହାକୁ ଘରେ କୌଣସି ଚିତ୍ର ଘୂରାଇ ଯାଞ୍ଚ କରି ଆସିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 10: ପ୍ରତିସମ କୋଣ (Angle of Symmetry)

  • ଅଧୀତି: "ଘୂର୍ଷଣ ପ୍ରତିସମତାରେ, ଯେଉଁ କୋଣରେ ଘୂରାଇଲେ ଚିତ୍ର ସମାନ ଦିଶେ, ତାହାକୁ 'ପ୍ରତିସମ କୋଣ' କୁହାଯାଏ।" - (ପୃଷ୍ଠା 14)
  • ବୋଧ: 90°, 180°, 270°, 360° - ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିସମ କୋଣ। 360° ସର୍ବଦା ଥାଏ। (ପୃଷ୍ଠା 14, 16)
  • ଅଭ୍ୟାସ: "ଏକ ଆୟତଚିତ୍ରର ପ୍ରତିସମ କୋଣଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ?" - (180°, 360°) - କାରଣ 90° ଘୂରାଇଲେ ଆୟତଚିତ୍ର ସମାନ ଦିଶେ ନାହିଁ।
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ଏକ ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜର ପ୍ରତିସମ କୋଣ କେତେ?" - (120°, 240°, 360°) - (ପୃଷ୍ଠା 18)
  • ପ୍ରସାର: 3 cm, 4 cm, 5 cm ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବିଷମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜର ପ୍ରତିସମ କୋଣ କେତେ? - (360° ମାତ୍ର) - ଲେଖି ଆସିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 11: ରଶ୍ମି ସଦୃଶ ବାହୁ (Radial Symmetry)

  • ଅଧୀତି: "ଯେଉଁ ଚିତ୍ରର କେନ୍ଦ୍ରରୁ ଅନେକ ବାହୁ ବାହାରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁ ସମାନ ଦୂରରେ ଥାଏ, ତାହାକୁ 'ରଶ୍ମି ସଦୃଶ' କୁହାଯାଏ।" - (ପୃଷ୍ଠା 16)
  • ବୋଧ: 4 ଟି ରଶ୍ମି ସଦୃଶ ବାହୁ (90°), 3 ଟି (120°), 6 ଟି (60°) - ପ୍ରତିସମ କୋଣ ହେଉଛି 360° ÷ n (n = ବାହୁ ସଂଖ୍ୟା)।
  • ଅଭ୍ୟାସ: "7 ଟି ରଶ୍ମି ସଦୃଶ ବାହୁ ଥିବା ଚିତ୍ରର ପ୍ରତିସମ କୋଣ କେତେ?" - (360° ÷ 7 = 51.42°, 102.85°, ... 360°) - (ପୃଷ୍ଠା 19)
  • ପ୍ରୟୋଗ: "5 ଟି ରଶ୍ମି ସଦୃଶ ବାହୁ ଥିବା ତାରକା (Star) ର ପ୍ରତିସମ କୋଣ କେତେ?" - (72°, 144°, 216°, 288°, 360°)
  • ପ୍ରସାର: 8 ଟି ରଶ୍ମି ସଦୃଶ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି, ତା'ର ପ୍ରତିସମ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ଲେଖି ଆସିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 12: ଘୂର୍ଷଣ ପ୍ରତିସମତା (ଅଭ୍ୟାସ)

  • ଅଧୀତି: "ଆଜି ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ଚିତ୍ରର ଘୂର୍ଷଣ ପ୍ରତିସମତା ଯାଞ୍ଚ କରିବା।"
  • ବୋଧ: ପୃଷ୍ଠା 19, 20 - ପ୍ରଶ୍ନ 1, 2 - ପ୍ରତିସମ କୋଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା।
  • ଅଭ୍ୟାସ: ପୃଷ୍ଠା 20 ର ପ୍ରଶ୍ନ 3 - ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରର ଘୂର୍ଷଣ ପ୍ରତିସମତାର କୋଣ ଦର୍ଶାଅ।
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ଏକ ବୃତ୍ତର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ ପ୍ରତିସମ କୋଣ - ଏହା ସତ୍ୟ କି?" - (ହଁ)
  • ପ୍ରସାର: 5 cm ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ବିଶିଷ୍ଟ ବୃତ୍ତ ଅଙ୍କନ କରି, ତା'ର 5 ଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ଲେଖି ଆସିବାକୁ (ଯଥା: 45°, 90°, 135°, 180°, 360°) କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 13: ସମସ୍ତ ଚିତ୍ର ପାଇଁ 360° ପ୍ରତିସମ କୋଣ

  • ଅଧୀତି: "ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରର 360° ପ୍ରତିସମ କୋଣ ହୁଏ - ଏହା ସତ୍ୟ କି?"
  • ବୋଧ: 360° ରେ ଘୂରାଇଲେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ର ନିଜ ଆକାରକୁ ଫେରିପାଏ। (ପୃଷ୍ଠା 20) - ଏହା ସର୍ବଦା ସତ୍ୟ।
  • ଅଭ୍ୟାସ: "3, 4, 5, 6, 7, 8 - ଏହି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ 360 ର ଗୁଣନୀୟକ?" - (3, 4, 5, 6, 8) - (ପୃଷ୍ଠା 21)
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ଏକ ଚିତ୍ରର 60° ପ୍ରତିସମ କୋଣ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରତିସମ କୋଣଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ?" - (120°, 180°, 240°, 300°, 360°) - (ପୃଷ୍ଠା 22)
  • ପ୍ରସାର: 20° ପ୍ରତିସମ କୋଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଚିତ୍ରର ସମସ୍ତ ପ୍ରତିସମ କୋଣ ଲେଖି ଆସିବାକୁ (20°, 40°, 60°, ..., 360°) କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 14: ବୃତ୍ତ ଓ ବର୍ଗଚିତ୍ରର ପ୍ରତିସମତା

  • ଅଧୀତି: "ବୃତ୍ତ ଓ ବର୍ଗଚିତ୍ର - ଏହି ଦୁଇଟି ଆକୃତିର ଉଭୟ ପ୍ରତିଫଳନ ଓ ଘୂର୍ଷଣ ପ୍ରତିସମତା ଅଛି।"
  • ବୋଧ:
    • ବୃତ୍ତ: ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରତିସମ ରେଖା, ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ ପ୍ରତିସମ କୋଣ।
    • ବର୍ଗଚିତ୍ର: 4 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା, 4 ଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ (90°, 180°, 270°, 360°)।
  • ଅଭ୍ୟାସ: "ଆୟତଚିତ୍ର ଓ ରୋମ୍ବସ୍ - କେଉଁଟିର ଅଧିକ ପ୍ରତିସମ ରେଖା?" - (ଆୟତ: 2, ରୋମ୍ବସ୍: 2 - ସମାନ)
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ଏକ ସମଷଡ଼ଭୁଜ (Regular Hexagon) ର କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଓ କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ?" - (6 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା, 6 ଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ - 60°, 120°, ...)
  • ପ୍ରସାର: 5 cm ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ସମଷଡ଼ଭୁଜ ଅଙ୍କନ କରି, ତା'ର ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଓ ପ୍ରତିସମ କୋଣ ଲେଖି ଆସିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 15: ପ୍ରତିସମତା ବିଶିଷ୍ଟ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ

  • ଅଧୀତି: "ଆଜି ଆମେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରତିସମତା ଥିବା ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବା।"
  • ବୋଧ: (ପୃଷ୍ଠା 22 - ପ୍ରଶ୍ନ 3)
    • (a) 2 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଓ 2 ଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ବିଶିଷ୍ଟ ତ୍ରିଭୁଜ - (ସମଦ୍ୱିବାହୁ)
    • (b) 1 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା, କିନ୍ତୁ ଘୂର୍ଷଣ ନାହିଁ - (ସମଦ୍ୱିବାହୁ)
    • (c) ଘୂର୍ଷଣ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିଫଳନ ନାହିଁ - (ବିଷମ ଚତୁର୍ଭୁଜ)
  • ଅଭ୍ୟାସ: ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏହି 3 ଟି ଚିତ୍ର ନିଜ ଖାତାରେ ଅଙ୍କନ କରିବାକୁ କହିବି।
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ଏପରି ଏକ ଚିତ୍ର ଅଛି କି, ଯାହାର କୌଣସି ପ୍ରତିଫଳନ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ 90° ଘୂର୍ଷଣ ଅଛି?" - (ଏକ ବିଷମ ଚତୁର୍ଭୁଜ)
  • ପ୍ରସାର: 1 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଓ 2 ଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ଆସିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 16: ଟାଇଲ୍ ସହ ଖେଳ (Tile Play)

  • ଅଧୀତି: "ଆମେ ଟାଇଲ୍ (Tile) ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରତିସମ ଡିଜାଇନ୍ ତିଆରି କରିବା।" - (ପୃଷ୍ଠା 23)
  • ବୋଧ: (a) 16 ଟି ଟାଇଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଏପରି ଡିଜାଇନ୍ ତିଆରି କର, ଯାହାର 2 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଥିବ।
  • ଅଭ୍ୟାସ: (b) 16 ଟି ଟାଇଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି 1 ଟି ଓ 2 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ବିଶିଷ୍ଟ ଡିଜାଇନ୍ ତିଆରି କରିବାକୁ କହିବି।
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ଟାଇଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି 4 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ବିଶିଷ୍ଟ ଡିଜାଇନ୍ ତିଆରି କରାଯାଇପାରିବ କି?" - (ହଁ, 4x4 ଗ୍ରିଡ୍ ରେ)
  • ପ୍ରସାର: ଘରେ 9 ଟି ଟାଇଲ୍ (3x3) ବ୍ୟବହାର କରି 1 ଟି, 2 ଟି, 4 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ବିଶିଷ୍ଟ ଡିଜାଇନ୍ ତିଆରି କରି ଆସିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 17: ପ୍ରତିସମତାର ଗୁଣନ (Multiples of Symmetry)

  • ଅଧୀତି: "ପ୍ରତିସମ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଥାଏ - ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପ୍ରତିସମ କୋଣର ଗୁଣିତକ।" - (ପୃଷ୍ଠା 20)
  • ବୋଧ: 3 ଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ: 120°, 240°, 360° (120° × 1, ×2, ×3)।
  • ଅଭ୍ୟାସ: "5 ଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ଥିବା ଚିତ୍ରର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ କୋଣ କେତେ?" - (360° ÷ 5 = 72°)
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ଏକ ଚିତ୍ରର 45° ପ୍ରତିସମ କୋଣ, ତେବେ ଏହାର କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ?" - (360° ÷ 45° = 8)
  • ପ୍ରସାର: 30° ପ୍ରତିସମ କୋଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଚିତ୍ରର ସମସ୍ତ ପ୍ରତିସମ କୋଣ ଲେଖି, ମୋଟ କେତୋଟି, ତାହା ହିସାବ କରି ଆସିବାକୁ (360° ÷ 30° = 12) କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 18: ପ୍ରତିସମତା (ସମୀକ୍ଷା)

  • ଅଧୀତି: "ଆଜି ଆମେ ପ୍ରତିସମତା (Symmetry) ର ସମସ୍ତ ଧାରଣାକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିବା।"
  • ବୋଧ: ପ୍ରତିଫଳନ (ପ୍ରତିସମ ରେଖା), ଘୂର୍ଷଣ (ପ୍ରତିସମ କୋଣ), ରଶ୍ମି ସଦୃଶ - ସବୁକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବୁଝାଇବି।
  • ଅଭ୍ୟାସ: 3 ଟି ପ୍ରଶ୍ନ:

1.     4 cm × 6 cm ଆୟତଚିତ୍ରର ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଙ୍କନ କର।

2.     ଏକ ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜର ପ୍ରତିସମ କୋଣ କେତେ?

3.     60° ପ୍ରତିସମ କୋଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଚିତ୍ରର କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ?

  • ପ୍ରୟୋଗ: "ତୁମ ପାଖରେ ଥିବା ଏକ ବସ୍ତୁ (ଯଥା: ଘଣ୍ଟି, ପେନ୍ସିଲ୍, ବହି) ର ପ୍ରତିସମତା ବିଷୟରେ କୁହ।"
  • ପ୍ରସାର: 5 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଓ 5 ଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି (ଯଥା: 5-ତାରକା) ଆସିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 19: ପ୍ରତିସମତା (ଅତିରିକ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ)

  • ଅଧୀତି: "ଆଜି ଆମେ କେତେକ ଜଟିଳ ଚିତ୍ରର ପ୍ରତିସମତା ଯାଞ୍ଚ କରିବା।"
  • ବୋଧ: ପୃଷ୍ଠା 11, 14, 23 - ଅନ୍ୟ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକର (ତାରକା, ପତଙ୍ଗ, ନୂଆ ସଂସଦ ଭବନ) ପ୍ରତିସମତା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା।
  • ଅଭ୍ୟାସ: "ଦିଲ୍ଲୀର ନୂତନ ସଂସଦ ଭବନର କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା?" - (ପୃଷ୍ଠା 23 - ପ୍ରଶ୍ନ 7)
  • ପ୍ରୟୋଗ: "ତୁମେ କେଉଁ କେଉଁ ପ୍ରାକୃତିକ ଜିନିଷରେ (ଫୁଲ, ପତ୍ର) ପ୍ରତିସମତା ଦେଖିଛ?" - (ଉଦା: ଗୋଲାପ ଫୁଲ, ଆମ୍ବ ପତ୍ର)
  • ପ୍ରସାର: ପ୍ରକୃତିରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା 3 ଟି ପ୍ରତିସମ ଜିନିଷର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଦେଖାଇ ଆସିବାକୁ କହିବି।

ପିରିୟଡ୍ - 20: ମୂଲ୍ୟାୟନ (Assessment)

  • ଅଧୀତି: "ଆଜି ଆମେ 20 ଦିନର ଶିକ୍ଷଣର ମୂଲ୍ୟାୟନ କରିବା।"
  • ବୋଧ: ପୃଷ୍ଠା 22, 23 ର କେତେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ସମାଧାନ କରିବା।
  • ଅଭ୍ୟାସ: ଲିଖିତ ପରୀକ୍ଷା:

1.     8 cm ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି, 4 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଦେଖାଅ।

2.     60° ପ୍ରତିସମ କୋଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଚିତ୍ରର କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ? ସବୁ ଲେଖ।

3.     ଏକ ସମଷଡ଼ଭୁଜର ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଓ ପ୍ରତିସମ କୋଣ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖ।

  • ପ୍ରୟୋଗ: "ତୁମ ଘରେ ଥିବା 3 ଟି ପ୍ରତିସମ ଓ 3 ଟି ଅପ୍ରତିସମ ବସ୍ତୁର ନାମ ଲେଖ।"
  • ପ୍ରସାର: "ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରୁ ତୁମେ ଶିଖିଥିବା 5 ଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଲେଖି, ତାହା ଘରେ ବାପାମାଆଙ୍କୁ ବୁଝାଇବ।"