प्रश्न और अभ्यास (ପ୍ରଶ୍ନ ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସ)
1. निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर दो-तीन वाक्यों में दीजिए । (ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦୁଇ-ତିନୋଟି ବାକ୍ୟରେ ଦିଅନ୍ତୁ
।)
(क) उत्तम प्रकृतिवाले लोगों के प्रति रहीम ने क्या कहा है ? (ଉତ୍ତମ ପ୍ରକୃତି ବା ସ୍ୱଭାବ
ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ରହୀମ କ'ଣ କହିଛନ୍ତି ?)
उत्तर: रहीम कहते हैं कि जो व्यक्ति उत्तम आचरण और गुणों का होता है,
उस पर कुसंग यानी बुरी संगति का प्रभाव नहीं पड़ता । जैसे चन्दन-पेड़ पर जहरीले साँप लपेटे रहने पर भी चन्दन पर उसके जहर का कोई असर नहीं होता । (ଉତ୍ତର: ରହୀମ କହନ୍ତି
ଯେ ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଓ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ତାହା ଉପରେ କୁସଙ୍ଗ ବା ଖରାପ ସଙ୍ଗତିର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼େ ନାହିଁ । ଯେପରି ଚନ୍ଦନ ଗଛରେ
ବିଷଧର ସାପ ଗୁଡ଼ାଇ ହୋଇ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦନ ଗଛ ଉପରେ ଏହାର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼େନାହିଁ ।)
(ख) सच्चे मित्र का लक्षण क्या है - पठित दोहे के आधर पर समझाइए । (ପ୍ରକୃତ ମିତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ କ'ଣ - ପଢ଼ାଯାଇଥିବା ଦୋହା
ଆଧାରରେ ବୁଝାନ୍ତୁ ।)
उत्तर: सच्चे मित्र का लक्षण यह है कि वह अपने मित्र को उसके दुर्दिन यानी विपत्ति के समय में भी नहीं छोड़ता है और उसकी सहायता करता है । (ଉତ୍ତର: ପ୍ରକୃତ ମିତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ
ହେଉଛି ଯେ ସେ ନିଜ ମିତ୍ରକୁ ତାର ଖରାପ ସମୟ ବା ବିପଦ ସମୟରେ ଛାଡ଼ି ନଥାଏ ଏବଂ ସାହାଯ୍ୟ
କରିଥାଏ ।)
2. निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक-एक शब्द में दीजिए । (ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଶବ୍ଦରେ
ଦିଅନ୍ତୁ ।)
(क) किस पर कुसंग का प्रभाव नहीं होता ? (କାହା ଉପରେ କୁସଙ୍ଗର ପ୍ରଭାବ
ପଡ଼େ ନାହିଁ ?)
उत्तर: उत्तम प्रकृति वाले व्यक्ति पर । (ଉତ୍ତର: ଉତ୍ତମ ପ୍ରକୃତି ବା
ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଉପରେ ।)
(ख) चन्दन वृक्ष पर कौन लिपटा रहता है ? (ଚନ୍ଦନ ଗଛରେ କିଏ ଗୁଡ଼ାଇ ହୋଇ
ରହିଥାଏ ?)
उत्तर: भुजंग या साँप । (ଉତ୍ତର: ସାପ ।)
(ग) किस पर साँप के विष का प्रभाव नहीं होता ? (କାହା ଉପରେ ସାପ ବିଷର ପ୍ରଭାବ
ପଡ଼େ ନାହିଁ ?)
उत्तर: चन्दन पर । (ଉତ୍ତର: ଚନ୍ଦନ ଗଛ
ଉପରେ ।)
(घ) साँप के साथ किसकी तुलना की गयी है ? (ସାପ ସହିତ କାହାର ତୁଳନା କରାଯାଇଛି ?)
उत्तर: कुसंग की । (ଉତ୍ତର: କୁସଙ୍ଗ ବା
ଖରାପ ସଙ୍ଗତିର ।)
(ङ) सच्चा मित्र कौन होता है ? (ପ୍ରକୃତ ମିତ୍ର କିଏ ହୋଇଥାଏ ?)
उत्तर: जो विपत्ति में साथ दे । (ଉତ୍ତର: ଯିଏ ବିପଦ ସମୟରେ ସାଥ୍
ଦିଏ ।)
3. अर्थ स्पष्ट कीजिए । (ଅର୍ଥ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ ।)
(क) चन्दन विष व्यापत नहीं, लपटे रहत भुजंग । (ଚନ୍ଦନ ଗଛରେ ସାପ ଗୁଡ଼ାଇ ହୋଇ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦନ ବିଷାକ୍ତ ହୁଏ
ନାହିଁ ।)
उत्तर: इसका अर्थ है कि जिस प्रकार चन्दन के पेड़ पर जहरीले साँप लिपटे रहने के बावजूद चन्दन पर उसके जहर का कोई प्रभाव नहीं पड़ता, उसी प्रकार उत्तम स्वभाव वाले व्यक्ति पर बुरे लोगों की संगति का कोई असर नहीं पड़ता । (ଉତ୍ତର: ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି
ଯେପରି ଚନ୍ଦନ ଗଛରେ ବିଷଧର ସାପ ଗୁଡ଼ାଇ ହୋଇ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦନ ଉପରେ ବିଷର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ
ପଡ଼େ ନାହିଁ, ସେହିପରି ଉତ୍ତମ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା
ବ୍ୟକ୍ତି ଉପରେ ଖରାପ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗତିର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼େ ନାହିଁ ।)
(ख) विपत्ति कसौटि जे कसे, तेइ साँचे मीत । (ବିପଦ ରୂପକ କଷଟି ପଥରରେ ଯିଏ ପରୀକ୍ଷିତ ହୁଏ, ସିଏ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ମିତ୍ର ।)
उत्तर: इसका अर्थ है कि जो व्यक्ति विपत्ति या दुर्दिन के समय साथ देता है और अपने मित्र की मदद करता है,
वही सच्चा मित्र होता है । (ଉତ୍ତର: ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯେ
ବିପଦ ବା ଖରାପ ସମୟରେ ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସାଥ୍ ଦିଏ ଏବଂ ନିଜ ମିତ୍ରର ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ସିଏ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ମିତ୍ର
ହୋଇଥାଏ ।)
4. पंक्तियाँ पूरी कीजिए । (ଧାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ ।)
(क) जो रहीम उत्तम प्रकृति, ................... । (ଜୋ ରହୀମ ଉତ୍ତମ ପ୍ରକୃତି, ................... ।)
उत्तर: जो रहीम उत्तम प्रकृति, का करि सकत कुसंग ।
(ଉତ୍ତର: ଜୋ ରହୀମ
ଉତ୍ତମ ପ୍ରକୃତି, କା କରି ସକତ କୁସଙ୍ଗ ।)
(ख) ................... तेइ साँचे मीत । (................... ତେଇ ସାଞ୍ଚେ ମୀତ ।)
उत्तर: बिपत्ति कसौटि जे कसे, तेइ साँचे मीत ।
(ଉତ୍ତର: ବିପତ୍ତି କସୌଟି ଜେ କସେ, ତେଇ ସାଞ୍ଚେ ମୀତ ।)
भाषा - ज्ञान (ଭାଷା - ଜ୍ଞାନ)
1. निम्नलिखित शब्दों के विपरीत शब्द लिखिए - उत्तम, कुसंग, मित्र, विष ।
(ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ଲେଖନ୍ତୁ - ଉତ୍ତମ, କୁସଙ୍ଗ, ମିତ୍ର, ବିଷ ।)
उत्तर: उत्तम (ଉତ୍ତମ) - अधम / बुरा (ଅଧମ / ଖରାପ) कुसंग (କୁସଙ୍ଗ) - सुसंग / सत्संग (ସୁସଙ୍ଗ / ସତ୍ସଙ୍ଗ) मित्र (ମିତ୍ର) - शत्रु (ଶତ୍ରୁ) विष (ବିଷ) - अमृत (ଅମୃତ)
2. नीचे लिखे अशुद्ध शब्दों को शुद्ध कीजिए - कसौटि, मीत्र, संपति, भूजंग, उतम । (ତଳେ ଲେଖାଯାଇଥିବା ଅଶୁଦ୍ଧ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ - କସୌଟି, ମୀତ୍ର, ସଂପତି, ଭୂଜଙ୍ଗ, ଉତମ ।)
उत्तर: कसौटि (କସୌଟି) - कसौटी (କସୌଟୀ) मीत्र (ମୀତ୍ର) - मित्र (ମିତ୍ର) संपति (ସଂପତି) - संपत्ति (ସମ୍ପତ୍ତି) भूजंग (ଭୂଜଙ୍ଗ) - भुजंग (ଭୁଜଙ୍ଗ) उतम (ଉତମ) - उत्तम (ଉତ୍ତମ)
3. निम्नलिखित शब्दों के समानार्थी शब्द लिखिए - विष, भुजंग, उत्तम, विपत्ति, मित्र । (ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର
ସମାନାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ ଲେଖନ୍ତୁ - ବିଷ, ଭୁଜଙ୍ଗ, ଉତ୍ତମ, ବିପତ୍ତି, ମିତ୍ର ।)
उत्तर: विष (ବିଷ) - जहर / गरल (ଜହର / ଗରଳ) भुजंग (ଭୁଜଙ୍ଗ) - साँप / सर्प (ସାପ / ସର୍ପ) उत्तम (ଉତ୍ତମ) - श्रेष्ठ / अच्छा (ଶ୍ରେଷ୍ଠ / ଭଲ) विपत्ति (ବିପତ୍ତି) - संकट / मुसीबत (ସଙ୍କଟ / ମୁସିବତ୍) मित्र (ମିତ୍ର) - दोस्त / सखा (ଦୋସ୍ତ / ସଖା)
4. नीचे लिखे शब्दों का वाक्यों में प्रयोग कीजिए - कुसंग, कसौटी, चंदन, संपत्ति, मित्र । (ତଳେ ଲେଖାଯାଇଥିବା
ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ - କୁସଙ୍ଗ, କସୌଟୀ, ଚନ୍ଦନ, ସମ୍ପତ୍ତି, ମିତ୍ର ।)
उत्तर: कुसंग (କୁସଙ୍ଗ / ଖରାପ ସଙ୍ଗତି): कुसंग से मनुष्य का पतन होता है ।
(କୁସଙ୍ଗ ଦ୍ଵାରା
ମଣିଷର ପତନ ହୋଇଥାଏ ।)
कसौटी (କସୌଟୀ / ପରୀକ୍ଷା): विपत्ति ही सच्चे मित्र की कसौटी होती है । (ବିପଦ ହିଁ ପ୍ରକୃତ
ମିତ୍ରର ପରୀକ୍ଷା ହୋଇଥାଏ ।)
चंदन (ଚନ୍ଦନ): चंदन अपनी सुगंध और शीतलता के लिए जाना जाता है । (ଚନ୍ଦନ ନିଜର ସୁଗନ୍ଧ
ଏବଂ ଶୀତଳତା ପାଇଁ ଜଣାଯାଏ ।)
संपत्ति (ସମ୍ପତ୍ତି / ଧନ): संपत्ति होने पर बहुत लोग मित्र बन जाते हैं । (ସମ୍ପତ୍ତି ବା ଧନ ଥିଲେ ବହୁତ ଲୋକ ମିତ୍ର ପାଲଟିଯାଆନ୍ତି ।)
मित्र (ମିତ୍ର / ସାଙ୍ଗ): कृष्ण और सुदामा सच्चे मित्र थे । (କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ସୁଦାମା
ପ୍ରକୃତ ମିତ୍ର ଥିଲେ ।)