୧ମ ପଦ
ଯେଉଁ ଦେଶରେ ଗଙ୍ଗା ବହେ,
ଯୁଗ ଯୁଗର କାହାଣୀ କହେ
ସେଇ ଦେଶ ମୋ ଜନମ ଭୂଇଁ,
ସେଇ ମାଟି ମୋ ମାଆ ।
ମୁଁ ତାହାରି ଲାଗି ପରାଣ ଦେବି ରଖିବି ତାର ନାଆଁ || ୦ ||
- ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଦେଶରେ
ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ବୋହିଯାଇ ଆମ ସଂସ୍କୃତିର ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷର ପୁରୁଣା ଇତିହାସ ଓ କାହାଣୀ
କହୁଛି, ସେହି ଦେଶ ହିଁ ମୋର
ଜନ୍ମଭୂମି ଭାରତ ଏବଂ ସେହି ମାଟି ମୋର ମାଆ ସଦୃଶ। ମୁଁ ମୋର ଏହି ମାତୃଭୂମି
ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏବଂ ସାରା ବିଶ୍ଵରେ ତାହାର ଗୌରବ ବଜାୟ ରଖିବି।
- ଯେପରି ସୀମାରେ ଜଣେ
ସୈନିକ ନିଜ ଦେଶର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ହସି ହସି ଜୀବନ ଦେଇଦିଏ, ତାହା ଦେଶ ମାତୃଭୂମି
ପ୍ରତି ଥିବା ସେହି ମହାନ ଭାବନାକୁ ଦର୍ଶାଏ।
୨ୟ ପଦ
ହିମଗିରି ଯା' ମୁକୁଟ ଶୋହେ ଯମୁନା ଗଳାମାଳ
ସାଗର ଧୁଏ ଚରଣ ଯା'ର ଊର୍ମି କଳକଳ
ଯେଉଁ ମାଟିକୁ ପରଶି ଯାଏ ମଳୟ ଶୀତ ବାଆ
ମୁଁ ତାହାରି ଲାଗି ପରାଣ ଦେବି ରଖିବି ତା'ର ନାଆଁ || ୧ ||
- ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଆମ ଭାରତ ମାତାର ମୁଣ୍ଡରେ
ହିମାଳୟ ପର୍ବତ (ହିମଗିରି) ମୁକୁଟ ଭଳି ଶୋଭା ପାଉଛି, ଯମୁନା ନଦୀ ହାର ବା ଗଳାମାଳ ସଦୃଶ ବୋହିଯାଉଛି
ଏବଂ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ନିଜର ଢେଉ (ଊର୍ମି) ର କଳକଳ ଶବ୍ଦ ସହିତ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇଦେଉଛି। ଯେଉଁଠାରେ ଶୀତଳ ମଳୟ ପବନ
ସାରା ମାଟିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସୁଗନ୍ଧିତ କରେ, ମୁଁ ସେହି ଦେଶ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବି।
- ଯଦି ଆମେ ଭାରତର
ମାନଚିତ୍ରକୁ ଦେଖିବା, ଉତ୍ତରରେ ଥିବା ବରଫାବୃତ
ହିମାଳୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣରେ ଥିବା ଭାରତ ମହାସାଗର ପ୍ରକୃତରେ ଭାରତ ମାତାର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଦେବୀ
ରୂପକୁ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି।
୩ୟ ପଦ
କୋଳରେ ଯା'ର ଜନମ ନେଲେ କୁନ୍ତୀ ସତୀ ତାରା ସୀତା ଅହଲ୍ୟା ଦୁର୍ଗାବତୀ
ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଈ ମୀରା ଧରଣୀ ବୁକେ ଦେଖାଇ ଗଲେ ସରଣୀ
ନୂଆ ନୂଆ ମୁଁ ତାହାରି ଲାଗି ପରାଣ ଦେବି
ରଖିବି ତା'ର ନାଆଁ || ୨ ||
- ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଏହି ପବିତ୍ର ଭାରତ ମାଟିର
କୋଳରେ କୁନ୍ତୀ, ସତୀ ତାରା, ସୀତା, ଅହଲ୍ୟା, ରାଣୀ ଦୁର୍ଗାବତୀ, ଝାସୀର ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଈ
ଏବଂ ଭକ୍ତକବି ମୀରାବାଈଙ୍କ ଭଳି ମହାନ ନାରୀମାନେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜର ତ୍ୟାଗ, ବୀରତ୍ଵ ଓ ଭକ୍ତି ଦ୍ଵାରା
ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ମାନବ ସମାଜକୁ ବଞ୍ଚିବାର ଏକ ନୂଆ ମାର୍ଗ (ସରଣୀ) ଦେଖାଇ ଯାଇଛନ୍ତି।
- ଝାସୀର ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଈ
ନିଜ ପିଠିରେ ଛୋଟ ପୁଅକୁ ବାନ୍ଧି ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁଭଳି ବୀରତ୍ଵର ସହ
ଲଢ଼ିଥିଲେ, ତାହା ଆମ ଦେଶର ନାରୀ
ଶକ୍ତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଦର୍ଶନ ଅଟେ।
୪ର୍ଥ ପଦ
ଝରିଲା ଯହିଁ ବାଲ୍ମିକୀର କଣ୍ଠୁ ରାମଗାଥା
କାଳିଦାସର ମେଘଦୂତ କବୀର ନୀତି କଥା
ରବୀନ୍ଦ୍ରର ସଙ୍ଗୀତରେ ଦୁନିଆଁ କରେ ଆହା
ମୁଁ ତାହାରି ଲାଗି ପରାଣ ଦେବି ରଖିବି ତା'ର ନାଆଁ || ୩ ||
- ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଏହି ଦେଶରେ ହିଁ ମହର୍ଷି
ବାଲ୍ମିକୀଙ୍କ କଣ୍ଠରୁ ପବିତ୍ର ରାମାୟଣ (ରାମଗାଥା) ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ମହାକବି କାଳିଦାସଙ୍କ ଅମର
ସୃଷ୍ଟି 'ମେଘଦୂତ' ଏବଂ ସନ୍ଥ କବୀରଙ୍କ
ସୁନ୍ଦର ନୀତି ଶିକ୍ଷା ମୂଳକ ଦୋହା ସବୁ ରଚିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠାରେ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ
ଟାଗୋରଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଶୁଣି ସାରା ପୃଥିବୀ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ମୁଁ ସେହି ଜ୍ଞାନର ଭୂମି
ପାଇଁ ମୋର ପ୍ରାଣ ଦେବି।
- ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋରଙ୍କ
ଦ୍ଵାରା ରଚିତ ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ "ଜନ ଗଣ ମନ" ଆଜି ସମଗ୍ର ଭାରତକୁ ଏକତା
ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଛି ଏବଂ ବିଶ୍ଵ ଦରବାରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଛି।
୫ମ ପଦ
ଯାହାର ଧୂଳି ବାଜିଲେ ଦେହେ ଉଲୁସି ଉଠେ ପ୍ରାଣ
ଜାତି ଜାତିକା କୁସୁମ ଫୁଟେ ଛୁଟେ କୋକିଳ ସ୍ୱନ
(ଯହିଁ) ଶ୍ୟାମଳ ତରୁ ଗହଳ ଲତା
କୁଞ୍ଜବନ ଛାୟା
ମୁଁ ତାହାରି ଲାଗି ପରାଣ ଦେବି ରଖିବି ତାର ନାଆଁ || ୪ ||
- ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଯେଉଁ ଦେଶର ପବିତ୍ର ମାଟି
ଓ ଧୂଳି ଶରୀରରେ ବାଜିଲେ ମନ ଆନନ୍ଦରେ ନାଚି ଉଠେ (ଉଲୁସି ଉଠେ), ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ
ପ୍ରକାରର ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ (କୁସୁମ) ଫୁଟେ ଏବଂ କୋଇଲିର ମିଠା ସ୍ଵର ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। ଯେଉଁଠି ସବୁଜ ଗଛଲତା
(ଶ୍ୟାମଳ ତରୁ) ଓ ବନ ଜଙ୍ଗଲର ଶୀତଳ ଛାଇ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ଦିଏ, ସେହି ଦେଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ
ମୁଁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ।
- ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଯେତେବେଳେ
ଆମ ବଗିଚାରେ ନାନା ରଙ୍ଗର ଫୁଲ ଫୁଟେ ଏବଂ ଆମ୍ବ ଗଛରେ କୋଇଲି ଗୀତ ଗାଏ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରାକୃତିକ
ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଭାରତର ପରିବେଶ ସ୍ଵର୍ଗ ଭଳି ମନେହୁଏ।
୬ଷ୍ଠ ପଦ (ଶେଷ ପଦ)
ପାବନ ଯା'ର ଶଇଳ ଉମାପତିର ମନ ମୋହେ
ଯମୁନା ତୀର କୃଷ୍ଣବଂଶୀ ବାଏ
ପାବନ ଯା'ର ପାବନ ଯା'ର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ନାରାୟଣ ସାହା
ମୁଁ ତାହାରି ଲାଗି ପରାଣ ଦେବି ରଖିବି ତା'ର ନାଆଁ || ୫ ||
- ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଏହି ଦେଶର ପବିତ୍ର
(ପାବନ) ପର୍ବତ ଶିଖର (କୈଳାସ ପର୍ବତ) ସ୍ଵୟଂ ମହାଦେବ ଶିବ (ଉମାପତି) ଙ୍କ ମନକୁ ମୋହିତ
କରେ। ଯେଉଁଠି ଯମୁନା ନଦୀ କୂଳରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜର ମୁରଲୀ ବା ବଂଶୀ ବଜାଉଥିଲେ ଏବଂ
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ମହାନ ଯୁଦ୍ଧ ମୈଦାନରେ ସ୍ଵୟଂ ନାରାୟଣ (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ) ଅର୍ଜୁନଙ୍କର
ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ବା ସାରଥୀ ସାଜିଥିଲେ, ସେହି ଦେବଭୂମି ଭାରତ ପାଇଁ ମୋର ଜୀବନ ସମର୍ପିତ।
- କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ
ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର "ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା" ର
ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ଆଜି ମଧ୍ୟ ସାରା
ବିଶ୍ଵକୁ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାର ସଠିକ୍ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରାଉଛି।